বাংলাদেশ-পাকিস্তানৰ বাঢ়িছে ঘনিষ্ঠতা, ভাৰতৰ বাবে এয়া চিন্তাৰ বিষয় নেকি?

বাংলাদেশৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰায় চাৰি মাহ পিছত তাৰিক ৰহমানে প্ৰথম বিদেশ ভ্ৰমণ সম্পূৰ্ণ কৰি দেশলৈ উভতি আহিছে। তেওঁ প্ৰথমে মালয়েছিয়া আৰু তাৰ পিছত চীন ভ্ৰমণ কৰি চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ছি জিনপিঙৰ সৈতে বৈঠকত মিলিত হয়। ইফালে, তাৰিক ৰহমানৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ ঠিক আগতেই ভাৰতৰ নতুন উচ্চায়ুক্ত দিনেশ ত্ৰিবেদী বাংলাদেশত উপস্থিত হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে, প্ৰায় ৫৫ বছৰৰ কূটনৈতিক ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতে এজন ৰাজনৈতিক ব্যক্তিত্বক ঢাকাত উচ্চায়ুক্ত হিচাপে নিযুক্তি দিছে। ঢাকাত উপস্থিত হৈ তেওঁ ভূপেন হাজৰিকাৰ এটি জনপ্ৰিয় গীতৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে, ‘দুয়োখন দেশৰ আকাশ একেই, বতাহো একেই।’ কিন্তু বাংলাদেশৰ একাংশই এই মন্তব্যক ‘অখণ্ড ভাৰত’ ধাৰণাৰ সৈতে জড়িত বুলি সমালোচনা কৰে।

পাকিস্তানৰ সৈতে ঘনিষ্ঠতা আৰু ভাৰতৰ উদ্বেগ

বাংলাদেশে পাকিস্তানৰ সৈতে ক্ৰমে এক কৌশলগত সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ দিশে আগবাঢ়িছে। বিশেষকৈ ২০২৪ চনৰ ৫ আগষ্টত শ্বেখ হাছিনাৰ চৰকাৰ পতনৰ পিছতে মহম্মদ ইউনুছৰ নেতৃত্বত গঠিত অন্তৱৰ্তীকালীন চৰকাৰৰ সময়ছোৱাত পাকিস্তান আৰু বাংলাদেশৰ মাজৰ সম্পৰ্ক অধিক শক্তিশালী হোৱা দেখা গৈছিল। এই সময়ছোৱাত পাকিস্তানৰ সামৰিক বিষয়াসকলৰ বাংলাদেশ ভ্ৰমণ বৃদ্ধি পায়, বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক উন্নয়নৰ বাবে নতুন পদক্ষেপ লোৱা হয় আৰু শিক্ষা, সংস্কৃতি আদি ক্ষেত্ৰতো সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ দুয়োখন দেশে আগবাঢ়ে। ভাৰতৰ আশা আছিল যে BNP নেতৃত্বাধীন নতুন চৰকাৰ ক্ষমতালৈ আহিলে পাকিস্তানৰ সৈতে এই ঘনিষ্ঠতা কিছু হ্ৰাস পাব। কিন্তু সেই আশা পূৰণ নোহোৱাত নতুন দিল্লীত অসন্তুষ্টি বৃদ্ধি পাইছে।

পাকিস্তানৰ প্ৰভাৱ কিমান বাস্তৱসন্মত?

কেইবাগৰাকীও কূটনৈতিক বিশেষজ্ঞৰ মতে বাংলাদেশত সাম্প্ৰতিক সময়ত ইছলামপন্থী গোটসমূহৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পাইছে। পাকিস্তানৰ ISI-এ বাংলাদেশত পুনৰ নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰাৰ চেষ্টা চলাইছে। ঢাকাস্থিত ভাৰতীয় উচ্চায়োগৰ সন্মুখত ইছলামপন্থী সংগঠনসমূহে কৰা প্ৰতিবাদ এই বৃহত্তৰ কৌশলৰ অংশ হ’ব পাৰে বুলি বিশেষজ্ঞসকলে মত পোষণ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ কোনো নিশ্চিত প্ৰমাণ নাই।

সামৰিকতকৈ সংস্কৃতি আৰু শিক্ষাত অধিক গুৰুত্ব

কূটনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, পাকিস্তান আৰু বাংলাদেশৰ মাজত সামৰিক সহযোগিতা সীমিত ৰাখি পাকিস্তানে শিক্ষা, সংস্কৃতি আৰু বাণিজ্যৰ জৰিয়তে সম্পৰ্ক অধিক শক্তিশালী কৰাৰ কৌশল গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ উদাহৰণস্বৰূপে পাকিস্তানে চিলেটস্থিত শ্বাহজালাল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ত দুটা নতুন বৃত্তি আৰম্ভ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে। ইয়াৰ উপৰি বাংলাদেশৰ শিক্ষা মন্ত্ৰীৰ পাকিস্তান ভ্ৰমণ, উচ্চ শিক্ষাৰ প্ৰশংসা আৰু ঢাকাৰ সৈতে কৰাচীৰ মাজত প্ৰত্যক্ষ বিমান সেৱা আৰম্ভ কৰাৰ প্ৰস্তাৱকো ভাৰত গভীৰভাৱে লক্ষ্য কৰি আছে।

১৯৭১ চনৰ ইতিহাস এতিয়াও প্ৰাসংগিক

ভাৰতৰ বহু নীতি নিৰ্ধাৰকৰ মতে, ১৯৭১ চনৰ মুক্তিযুদ্ধৰ ইতিহাসৰ বাবে বাংলাদেশ আৰু পাকিস্তানৰ মাজত সম্পূৰ্ণ আন্তৰিক বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাটো সহজ নহয়। সেই সময়ত পাকিস্তানী সেনাই সংঘটিত কৰা নৃ*শংসতাৰ স্মৃতি এতিয়াও বাংলাদেশত জীৱন্ত হৈ আছে। তথাপিও পাকিস্তানৰ নেতাসকলে নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত অতীত পাহৰি নতুন সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ আহ্বান জনাই আহিছে। ইয়াৰ ফলত বাংলাদেশৰ ৰাজনীতিত নতুন সমীকৰণ সৃষ্টি হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। বৰ্তমান বাংলাদেশ, পাকিস্তান আৰু ভাৰতৰ মাজৰ সম্পৰ্ক দক্ষিণ এছিয়াৰ ৰাজনীতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় হৈ পৰিছে। বাংলাদেশে পাকিস্তানৰ সৈতে শিক্ষা, সংস্কৃতি আৰু বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক বৃদ্ধি কৰাৰ চেষ্টা চলালেও, ভাৰতৰ সৈতে তাৰ ভৌগোলিক, অৰ্থনৈতিক আৰু কৌশলগত সম্পৰ্ক এতিয়াও বহুত গভীৰ। সেয়েহে, বাংলাদেশ-পাকিস্তানৰ বৰ্ধিত ঘনিষ্ঠতা ভাৰতৰ বাবে একেবাৰে অৱহেলা কৰিব নোৱাৰা বিষয় যদিও, অধিকাংশ বিশ্লেষকৰ মতে এই সম্পৰ্কৰ সীমাবদ্ধতাও যথেষ্ট আছে। আগন্তুক সময়ত তিনিওখন দেশৰ কূটনৈতিক পদক্ষেপ আৰু আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিয়ে এই সম্পৰ্কৰ ভৱিষ্যৎ দিশ নিৰ্ধাৰণ কৰিব।
এই প্ৰতিবেদন যুগুতাইছে মানসজ্যোতিয়ে

এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ