দীৰ্ঘদিন ধৰি পশ্চিমীয়া ইতিহাসবিদসকলে এই মতবাদ আগবঢ়াই আহিছে যে সভ্যতাৰ আৰম্ভণি হৈছিল মেছোপটেমিয়াত, যাক বৰ্তমানৰ ইৰাক বুলি কোৱা হয়। দজলা আৰু ফৰাত নদীৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা এই অঞ্চলকেই সভ্যতাৰ আৰম্ভণি বুলি ধৰা হৈছিল। কিন্তু সাম্প্ৰতিকভাৱে সামুদ্ৰিক ইতিহাসবিদ নিক কলিন্সে এই ধাৰণাক প্ৰত্যাহ্বান জনাই কৈছে যে সভ্যতাৰ আৰম্ভণি মেছোপটেমিয়াত নহয়, ভাৰতীয় উপমহাদেশত হৈছিল। তেওঁৰ এই দাবীয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত নতুন বিতৰ্কৰ সূচনা কৰিছে।
কলিন্সে সামাজিক মাধ্যম Xত লিখিছে, “মেছোপটেমিয়া কেতিয়াও সভ্যতাৰ আৰম্ভণি নাছিল। সভ্যতাৰ আৰম্ভণি হৈছিল ভাৰতত।” তেওঁ Substackত প্ৰকাশ কৰা এক বিস্তৃত লেখাত কৈছে যে ভাৰতৰ নগৰ-সভ্যতা, গণিত, উৎপাদন ব্যৱস্থা আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যিক নেটৱৰ্ক পশ্চিমীয়া ইতিহাসবিদসকলে স্বীকাৰ কৰাৰ বহু আগতেই যথেষ্ট উন্নত আছিল।
কলিন্সৰ দাবীৰ মূল প্ৰমাণ কি
কলিন্সৰ মতে, গুজৰাটৰ লোথালত অৱস্থিত ইটাৰে নিৰ্মিত বিশাল জলাশয় আচলতে এক উন্নত বন্দৰ আছিল, য’ত একেলগে বহু বাণিজ্যিক জাহাজ আহ-যাহ কৰিব পাৰিছিল। প্ৰথমতে কিছুমান গৱেষকে ইয়াক স্নানঘৰ বা পানী সঞ্চয়ৰ টেংক বুলি ধাৰণা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, এই ভুল ব্যাখ্যাই পশ্চিমীয়া ইতিহাসচৰ্চাত থকা পূৰ্বধাৰণাকেই প্ৰকাশ কৰে। কাৰণ, প্ৰাচীন ভাৰতত এনে উন্নত সামুদ্ৰিক বন্দৰ আছিল বুলি তেওঁলোকে সহজে মানি ল’ব নিবিছাৰিছিল। কলিন্সে লিখিছে, “ইউৰোপত লোথালৰ দৰে সুবিধাসম্পন্ন বন্দৰ ইয়াৰ ৪,০০০ বছৰ পিছতো নিৰ্মাণ কৰিব পৰা নাছিল।”
বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি জনাজাত বন্দৰ
লোথালক বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি জনাজাত বন্দৰসমূহৰ অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়। এই বন্দৰটোৱে সাবৰমতী নদীৰ প্ৰাচীন প্ৰবাহৰ জৰিয়তে হৰপ্পাৰ নগৰ আৰু সৌৰাষ্ট্ৰ উপদ্বীপৰ মাজত বাণিজ্যিক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। এই স্থানৰ আৱিষ্কাৰ ১৯৫৪ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতত্ত্ববিদ এছ আৰ ৰাৱে কৰিছিল। প্ৰাচীন কালত ইয়াৰ পৰা মণি-মুকুতা, অলংকাৰ আদি মেছোপটেমিয়া আৰু পশ্চিম এছিয়ালৈ ৰপ্তানি কৰা হৈছিল।
প্ৰমাণ অনুসৰণ কৰি ভাৰতীয় উপমহাদেশলৈ
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্বিপিং খণ্ডত প্ৰায় ৪০ বছৰ কাম কৰাৰ পাছত কলিন্সে প্ৰাচীন যুগৰ জাহাজ, সামগ্ৰী আৰু বাণিজ্যিক পথসমূহ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে। তেওঁ লিখিছে, “মই কোনো পুৰণি বিশ্বাস ৰক্ষা কৰিবলৈ ওলোৱা নাছিলোঁ। মই কেৱল প্ৰমাণক অনুসৰণ কৰি আহিছিলো আৰু সকলো প্ৰমাণে মোক একেটা ঠাইলৈ লৈ গ’ল সেয়া হৈছে ভাৰতীয় উপমহাদেশ।”
সভ্যতাৰ আৰম্ভণি সন্দৰ্ভত প্ৰচলিত ধাৰণা
প্ৰচলিত ইতিহাস অনুসৰি সভ্যতাৰ আৰম্ভণি মেছোপটেমিয়াত হৈছিল, তাৰ পাছত ক্ৰমে মিচৰ, গ্ৰীচ আৰু ৰোমৰ নাম আহে। এই তালিকাত ভাৰতৰ উল্লেখ বহুত পিছত কৰা হয়। কলিন্সৰ মতে, ইউৰোপীয় প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে প্ৰথমে মেছোপটেমিয়াত বিস্তৃত খননকাৰ্য চলোৱাৰ ফলতেই তাক সভ্যতাৰ আৰম্ভণি হিচাপে বিশ্বজুৰি স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল। সেই অঞ্চলৰ শুকান জলবায়ুৱে মাটিৰ ফলক, ইটা আৰু হাড় সংৰক্ষণ কৰাত সহায় কৰিছিল। বাইবেল আৰু অন্যান্য প্ৰাচীন গ্ৰন্থইও গৱেষকসকলৰ মনোযোগ সেইফালে আকৰ্ষণ কৰিছিল। তদুপৰি অটোমান শাসকসকলেও ইউৰোপীয় গৱেষকসকলক খননৰ অনুমতি দিছিল।
এই প্ৰতিবেদন যুগুতাইছে মানসজ্যোতিয়ে
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ
