বিদায় ক্ষণ সমাগত… পদবীক বিদায় দিলেও কিয় দেশবাসীয়ে মনত ৰাখিব মুখ্য ন্যায়াধীশ ডি ৱাই চন্দ্ৰচুড়ক?

বিদায় ক্ষণ সমাগত৷ আৰু কেইটামান দিনহে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হৈ আছে ডি ৱাই চন্দ্ৰচূড়৷ দেশৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এইগৰাকী মুখ্য ন্যায়াধীশে দেশৰ জনতাৰ মনত বিশেষ সাঁচ বহুৱাইছে৷ বহুতেই তেওঁৰ বিষয়ে জানিবলৈকো আগ্ৰহী হৈ উঠিছে৷ থোৰতে জানি থওক ডি ৱাই চন্দ্ৰচূড়ৰ পৰিচয়৷

ডিৱাই চন্দ্ৰচূড়ক মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি দিব লাগে বুলি আৱেদন কৰিছিল সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ পূৰ্বৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ উমেশ ললিতে৷ আনুষ্ঠানিকভাৱে উত্তৰসূৰিৰ নাম প্ৰস্তাৱ কৰা চিঠিখন কেন্দ্ৰৰ হাতত তুলি দিছিল উমেশ ললিতে৷ তাৰপিছতেই দেশৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৫০ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে শপত লয় ডিৱাই চন্দ্ৰচূড়ে৷

ক’ত আৰম্ভ হৈছিল চন্দ্ৰচুড়ৰ শৈক্ষিক জীৱন?

মুখ্য ন্যায়াধীশ চন্দ্ৰচূড়ৰ জন্ম হৈছিল ১৯৫৯ চনৰ ১১ নৱেম্বৰত মুম্বাইত৷ তেওঁৰ পিতৃ যশৱন্ত বিষ্ণু চন্দ্ৰচূড়ো আছিল উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ৷ ১৯৭৮ চনৰ পৰা ১৯৮৫ চনলৈ তেওঁ দেশৰ মুখ্য ন্যায়াধীশৰ দায়িত্বত আছিল৷ বৰ্তমান সময়লৈকে দীৰ্ঘকালীন মুখ্য ন্যায়াধীশৰ আসনত বহা মুখ্য ন্যায়াধীশেই হৈছে যশৱন্ত বিষ্ণু চন্দ্ৰচূড়৷ ইফালে ডিৱাই চন্দ্ৰচুড়ৰ মাতৃ প্ৰভাদেৱী আছিল শাস্ত্ৰীয় সংগীতত বিশেষ ডিগ্ৰীধাৰী মহিলা৷ আইনৰ বিষয় তেওঁ বিশেষ ইচ্ছুক নাছিল৷ সন্তান ডিৱাই চন্দ্ৰচূড়ে আইনৰ বিষয় বাছি লোৱাৰ পাছতেই মাতৃয়ে কৈছিল, ‘পিতৃৰ কৰ্মই ধনঞ্জয়ক আকৃষ্ঠ কৰে৷ মই কিন্তু এইবোৰত লাগি নাথাকো৷ বেছিভাগ সময় মই শাস্ত্ৰীয় সংগীত চৰ্চাতেই ব্যস্ত থাকো৷’

কৰ্মক্ষেত্ৰ

মুখ্য ন্যায়াধীশ ডিৱাই চন্দ্ৰচূড়ে সৰুৰে পৰাই পিতৃৰ আইন বিষয়ক কথাবোৰক লৈ আকৃষ্ট হৈছিল৷ মুম্বাইৰ কেথিড্ৰেল এণ্ড জন কোনন স্কুলত পঢ়াশুনা শেষ কৰাৰ পিছতেই চন্দ্ৰচূড়ে দিল্লীৰ ছেণ্ট কলম্বাছ বিদ্যালয়ত নামভৰ্তী কৰে৷ ১৯৭৯ চনত দিল্লীৰ ছেণ্ট ষ্টিফেন কলেজৰ পৰা গণিত আৰু অৰ্থনীতিত স্নাতক ডিগ্ৰী গ্ৰহণ কৰে৷ কিন্তু গণিত আৰু অৰ্থনীতি দুয়োটা বিষয়ক লৈয়েই তেওঁ আগ্ৰহী নাছিল৷ পিতৃৰ দৰে তেওঁ আইনৰ কথাবোৰৰ প্ৰতিহে বেছিকৈ আগ্ৰহী আছিল৷ ১৯৮২ চনত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আইনত স্নাতক হয় মুখ্য ন্যায়াধীশ চন্দ্ৰচূড়৷ তাৰপাছতেই হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আইনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে চন্দ্ৰচূড়ে৷ হাৰ্ভাৰ্ডৰ পৰাই আইন বিষয়ত গৱেষণাও কৰে৷ দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়াৰ সময়ৰ পৰাই চন্দ্ৰচূড়ে আইনী বিষয়ক কামকাজত মনোনিবেশ কৰিছিল৷ ১৯৯৮ চনত চন্দ্ৰচূড়ে বম্বে হাইকৰ্টৰ চিনিয়ৰ অধিবক্তা হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে৷

ইয়াৰপাছতেই ২০১৩ চনত এলাহবাদ হাই কৰ্টৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে চন্দ্ৰচূড়ে৷ ২০১৬ চনৰ ১৩ মে’ত তেওঁ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে৷ দেশৰ অতিৰিক্ত চলিচিটৰ জেনেৰেলৰ দায়িত্ব লয় চন্দ্ৰচূড়ে৷ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ আধাৰ মোকৰ্দমা বেঞ্চৰ তেওঁ সদস্য আছিল৷ এই ৰায়দানত ন্যায়াধীশ চন্দ্ৰচূড়ে সতৰ্কবাণী দিছিল, ‘এজন ব্যক্তিৰ প্ৰতিটো ব্যক্তিগত তথ্যৰ সৈতে আধাৰ সংযোগ কৰিলে ব্যক্তিৰ অধিকাৰত আঘাত লাগিব পাৰে৷ আধাৰ ব্যৱস্থাক লৈ বৰ্তমানলৈ কৰা ১০ টা ভুলৰ কথাও তেওঁ শুনানিৰ সময়ত বাখ্যা কৰিছিল৷ ৰাম জন্মভূমি, বাবৰি মছজিদ প্ৰসংগক লৈ থকা উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিশেষ ৫জনীয়া বিচাৰপীঠৰো সদস্য ন্যায়াধীশ আছিল চন্দ্ৰচূড়৷ এই বেঞ্চৰ নেতৃত্বত আছিল অসমৰ ৰঞ্জন গগৈ৷ মুখ্য ন্যায়াধীশ ৰঞ্জন গগৈয়ে ২০১৯ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত দেশৰ সকলোতকৈ বিতৰ্কিত মোকৰ্দমাৰ ৰায় দি ইতিহাস ৰচনা কৰিছিল৷

সন্ত্ৰাস বিৰোধী আইনৰ অপব্যৱহাৰক লৈয়ো কাঢ়া হৈছিল ন্যায়াধীশ চন্দ্ৰচূড়৷ ২০২১ চনত আমেৰিকা আৰু ভাৰতৰ আইনী সম্পৰ্কক লৈ আয়োজন কৰা এক অনুষ্ঠানত বক্তৃতা প্ৰদান কৰাৰ সময়ত চন্দ্ৰচূড়ে কৈছিল, ‘অসন্তুষ্টিৰ বাবেই সন্ত্ৰাস বিৰোধী আইনৰ অপব্যৱহাৰ নকৰিব৷’ আদালতৰ কক্ষৰ শুনানি চলি থকাৰ মাজৰ এটা ভিডিঅ’ ভাইৰেল হোৱাক কেন্দ্ৰ কৰি চন্দ্ৰচূড়ে কৈছিল, ‘ৰায় আৰু প্ৰশ্নোত্তৰ শিতানৰ মাজত পাৰ্থক কি সেয়া বুজাৰ ক্ষমতা বহু সামাজিক মাধ্যম ইউজাৰকাৰীৰেই নাই৷’

তেওঁ বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন বিষয়ক লৈ মুক্তকণ্ঠে কিছু কথা কৈ আহিছে৷ তেওঁ আনকি ন্যায়াধীশসকলকো বহুসময়ত সমালোচনা কৰিছে৷ তেওঁ মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু উত্তৰপ্ৰদেশৰ ন্যায়াধীশসকলক উদ্দেশ্যি তেওঁ কৈছিল, ‘এই দুই ৰাজ্যৰ ন্যায়াধীশৰ আক্ৰমণ কৰাৰ প্ৰৱণতা খুবেই বেছি৷’ ইয়াৰোপৰি তেওঁৰ এটা ঐতিহাসিক মন্তব্য হৈছে, ‘খাদ্যৰ বাবে কাৰোবাক পিটি হত্যা কৰিলে তাৰ ব্যঙ্গচিত্ৰ বনোৱা কাৰ্টুনিষ্টক জে’ল দিয়াতেই দেশৰ সংবিধান ব্যৰ্থ হৈছে৷ ধৰ্মীয় বিষয়ক লৈ মন্তব্য কৰাৰ বাবে কোনো ব্লগাৰৰ যদি জে’ল হয় তেন্তে এই দেশত সংবিধান ব্যৰ্থ হৈছে৷’

স্মৰণীয় ৰায়

ডিৱাই চন্দ্ৰচূড় কেৱল তেওঁৰ মন্তব্যৰ বাবেই প্ৰশংসনীয় তেনে নহয়৷ আইনৰ দিশটোত তেওঁৰ দক্ষতা পিতৃতকৈয়ো বেছি৷ তাৰ প্ৰমাণ তেওঁ দাঙিও ধৰিছে৷ পিতৃৰ দিনত সমাধান কৰিব নোৱাৰা গোচৰৰ তেওঁ ৰায়দান কৰিছে৷ তেওঁৰ পিতৃয়ে দিয়া ৰায় সঠিক নাছিল বুলিও তেওঁ মুক্তভাৱে প্ৰকাশ কৰিছিল৷ তেওঁৰ পিতৃৰ সেই ৰায় আজিৰ প্ৰেক্ষাপটৰ সৈতে সম্পৰ্কিত৷ কিয়নো বিগত বৰ্ষত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে দিয়া ৰায় ৰাহুলৰ সপক্ষে আছিল৷ আৰু ১৯৭৫ চনত চন্দ্ৰচূড়ৰ পিতৃয়ে দিয়া ৰায় আছিল ৰাহুলৰ আইতাক ইন্দিৰা গান্ধীৰ বিৰুদ্ধে৷ ১৯৭৫ চনৰ জৰুৰী অৱস্থাৰ সময়ত ইন্দিৰা গান্ধীৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে সমস্ত মৌলিক অধিকাৰ খৰ্ব কৰিছিল৷ সেই সিদ্ধান্ত ৰায় দিছিল উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৫জনীয়া বিচাৰপীঠে৷ তেতিয়াৰ ন্যায়াধীশৰ ৫জনীয়া বিচাৰপীঠৰ মাজত আছিল যশৱন্ত বিষ্ণু চন্দ্ৰচূড়ো৷ ১৯৭৬ চনত সেই মোকৰ্দমা চৰ্চা বহুদিন ধৰি চলিছিল৷ পিতৃৰ সেই যুক্তি খাৰিজ কৰি ২০১৭ চনত ন্যায়াধীশ চন্দ্ৰচূড়ে কয়, ‘৫জনীয়া সেই বিচাৰপীঠে সঠিক সিদ্ধান্ত লোৱা নাছিল৷ জীৱন আৰু ব্যক্তিস্বাধীনতা মৌলিক অধিকাৰৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ৷ জীৱন আৰু ব্যক্তিস্বাধীনতাৰ পূৰ্ণ দখল কোনো সভ্য দেশত কাঢ়ি ল’ব নোৱাৰে৷’

এই বিষয়টোক লৈ চন্দ্ৰচূড়ে লগতে কৈছিল, ‘ব্যক্তিস্বাধীনতা মানুহৰ আদিম অধিকাৰ৷ জীৱন বা স্বাধীনতা ৰাষ্ট্ৰই দিয়া উপহাৰ নহয়৷ সংবিধানে এই অধিকাৰ তৈয়াৰ কৰা নাই৷’ ইয়াৰ পাছতেই ২০১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে দিয়া আন এটি ৰায়তো দ্বিমত পোষণ কৰিছিল ন্যায়াধীশ চন্দ্ৰচূড়ে৷ ১৯৮৫ চনত চন্দ্ৰচূড়ৰ পিতৃ তথা ন্যায়াধীশ যশৱন্ত বিষ্ণু চন্দ্ৰচূড়ে ‘বিবাহ বহিৰ্ভূত’ সম্পৰ্কক অসাংবিধানিক বুলি ৰায় দিছিল৷ কিন্তু এই ৰায়ৰ ৩৩ বছৰ পাছত ২০১৮ চনত তেওঁৰ পুত্ৰ ন্যায়াধীশ ডিৱাই চন্দ্ৰচূড়ে কয়, ‘ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ ৪৯৭ ধাৰাৰ ভিতৰতেই লিংগবৈষম্যৰ চাপ আছে৷ অৰ্থাৎ সমাজত প্ৰচলিত ধাৰণাকেই ন্যায়াধীশেও মানি লৈছিল৷ তেওঁলোকে মানি লৈছিল যে বিবাহৰ পাছত স্বামী এগৰাকী নাৰীৰ বাবে ভগৱান৷’

তাৰপিছতেই তেওঁলৈ প্ৰশ্ন আহিছিল, ‘বিবাহৰ পাছত পত্নীয়ে অইন কাৰোবাক যৌনসংগী কৰি ল’লে সেই বিষয়ত স্বামীয়ে সন্মতি দিব লাগেনে?’ এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰত চন্দ্ৰচূড়ে কৈছিল, ‘এয়া পুৰুষতান্ত্ৰিক মনৰ এক প্ৰৱণতা৷ এই আইন অব্যাহত থাকিবই নালাগে৷’

ব্যক্তিগত জীৱন

ব্যক্তিগত জীৱনক লৈ আলোচনা কৰিবলৈ একেবাৰে পছন্দ নকৰে মুখ্য ন্যায়াধীশ ডিৱাই চন্দ্ৰচূড়ে৷ তেওঁৰ ব্যক্তিগত জীৱন কিন্তু তেঁওৰ আইনী যাত্ৰাৰ দৰে মসৃণ নহয়৷ ২০০৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ মৃত্যু হয়৷ তাৰপিছতেই তেওঁ পত্নীৰো মৃত্যু হয়৷ পত্নীৰ মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পাছত তেওঁ পুনৰ বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়৷ মুখ্য ন্যায়াধীশ চন্দ্ৰচূড়ৰ দুগৰাকী সন্তানো আছে৷ দুয়োগৰাকী সন্তানেই কিন্তু দিব্যাংগ৷

সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ পদৰ পৰা কেতিয়া বিদায় ল’ব?

নিয়ম অনুসৰি অৱসৰৰ পূৰ্বে মুখ্য ন্যায়াধীশে তেওঁৰ উত্তৰসূৰীক মনোনিত কৰে৷ সেই মনোনয়নত অনুমোদন দিছে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে৷ সেইদৰে দেশৰ পৰবৰ্তী মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে সঞ্জীৱ খান্নাৰ নাম প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে৷ উল্লেখ্য যে মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে ডিৱাই চন্দ্ৰচূড়ৰ ম্যাদ শেষ হ’ব আগন্তুক ১০ নৱেম্বৰত৷

এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ