অসম লাইভ২৪ঃ বুধবাৰে অৰ্থাৎ ২৩ আগষ্টৰ সন্ধিয়া ৬ বাজি ৩ মিনিটত চন্দ্ৰযান-৩য়ে চন্দ্ৰপৃষ্ঠত অৱতৰণ কৰিছে। চন্দ্ৰৰ দক্ষিণ মেৰুত অৱতৰণ কৰিছে ভাৰতীয় বিক্ৰম লেণ্ডাৰে। ইতিহাসত নাম লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে ভাৰতে। মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ছোভিয়েট ইউনিয়ন, চীনৰ পাছক চন্দ্ৰত অভিযান চলোৱা ভাৰত চতুৰ্থখন দেশ। ভাৰতীয় মহাকাশ সংস্থা ইছৰোৰ এয়া সকলোতকৈ ডাঙৰ সাফল্য বুলিও বহুতেই দাবী কৰিছে। ইয়াৰ পূৰ্বে ইছৰোৰ তিনিটা প্ৰধান উপগ্ৰহ নিৰ্মাণ, ৰকেট তৈয়াৰ কৰিছে ভাৰতে। ভাৰতীয় মহাকাশ সংস্থা ইছৰোৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় বাংগালুৰুত কিয় স্থাপন কৰা হ’ল সেই সম্পৰ্কে বহুতেই জানিবলৈ আগ্ৰহী।
মহাকাশ গৱেষণাৰ পৰিধি দিনকদিনে বৃদ্ধি পাইছে। পূৰ্বেও ভাৰতে যেতিয়া মহাকাশ গৱেষণাৰ কামকাজ চলাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল তেতিয়া এটা কাৰ্যালয়ৰ অভাৱ বাৰুকৈয়ে অনুভৱ কৰিছিল বিজ্ঞানীয়ে। বিক্ৰম ছাৰাভাইয়ে সেই সময়ত উপলব্ধি কৰিছিল যে ভাৰতক এটা মহাকাশ গৱেষণা সংস্থাৰ প্ৰয়োজন। ১৯৬২ চনত সেই চিন্তাভাৱনা আৰম্ভ হয়। আৰু এই সপোন বাস্তৱায়িত হয় ১৯৬৯ চনত। ভাৰতীয় মহাকাশ সংস্থাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নিৰ্মাণ হয়। ইছৰোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় স্থাপন হয় বাংগালুৰুত। ইছৰোৰ এই কাৰ্যালয় নিৰ্মাণ কৰাৰ আঁৰত নিৰলস পৰিশ্ৰম কৰা মানুহজনেই হৈছে সতীশ ধাৱান। তেওঁৰ নামেৰেই শ্ৰী হৰিকোটাৰ স্পেছ ছেণ্টাৰ প্ৰতিষ্ঠা হয়।
সতীশ ধাৱান কোন?
শ্ৰী নগৰত জন্ম সতীশ ধাৱান ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণাৰ সৈতে জড়িত হৈ থকা অন্য এজন বিশেষ ব্যক্তি। তেওঁৰ শিক্ষাজীৱন পাৰ হয় লাহোৰত। ১৯৫১ চনত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে। তাৰপিছতেই তেওঁ বাংগালুৰুৰ ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্সত ছিনিয়ৰ ছায়েন্টিফিক অফিচাৰ হিচাপে যোগদান কৰে। এক দশক পাছত অৰ্থাৎ ৪২ বছৰ বয়সত সতীশ ধাৱান IIScৰ সকলোতকৈ কনিষ্ঠ ডাইৰেক্টৰ হিচাপে মনোনীত হয়। সেই পদত তেওঁ ১৭ বছৰ ধৰি কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। প্ৰফেচাৰ ধাৱানে সকলো সময়তে গৱেষণা বিষয়ক কথাবোৰক লৈ ব্যক্ত হৈ আছিল। মহাকাশ সম্বন্ধীয় গৱেষণা দেশত আগুৱাই নিবলৈ চেষ্টা চলাইছিল। তেওঁৰ কাৰ্যকালতে IISc ৰ বিস্তাৰ কৰিবলৈ যত্ন কৰিছিল। সতীশ ধাৱানে ASTRA(Cell for Application of Science and Technology to Rural Areas) আৰু CES (Centre For Ecological Sciences) প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
বিজ্ঞান আৰু গৱেষণাৰ কাম আগুৱাই নিবলৈ এটাৰ পাছত আনটো পদক্ষেপ সেই সময়তে হাতত লৈছিল সতীশ ধাৱানে। সমগ্ৰ বিশ্বতে তেওঁ মহাকাশ বিষয়ক লৈ আগ্ৰহী, কৌতুহলী বিজ্ঞানী বিচাৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। উদ্দেশ্য এটাই, মহাকাশ গৱেষণাক দেশত আগুৱাই নিয়া। কিন্তু এই সকলোবোৰৰ মাজত ছন্দপতন! ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞানৰ আৰম্ভণিৰ সময়তে হৃদক্ৰিয়া বন্ধ হৈ বিক্ৰম ছাৰাভাইৰ মৃত্যু হয়। ১৯৭১ চনৰ ৩০ ডিচেম্বৰত হঠাৎ হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মাত্ৰ ৫২ বছৰ বয়সতেই প্ৰাণ হেৰুৱাই ইছৰোৰ প্ৰাণপুৰুষ বিক্ৰম ছাৰাভাইয়ে। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠা কৰা বিশেষ সংস্থা ইছৰো পিতৃহাৰা হয়। সতীশ ধাৱানে গৱেষণাৰ কাম কাজ আগুৱাই নিবলৈ কাৰ সৈতে কথা পাতিব? কোনে আকৌ দায়িত্ব ল’ব এইসমূহ কথাই সতীশক হতাশ কৰে।
তৎকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীৰ ওচৰত সতীশ ধাৱানে দিছিল এটা ঐতিহাসিক প্ৰস্তাৱ
বিক্ৰম ছাৰাভাইৰ প্ৰয়াণৰ পাছত তৎকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীয়ে প্ৰফেচাৰ ধাৱানক ইছৰোৰ মুখ্য বিজ্ঞানীৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰে। ইছৰো প্রধানৰ দায়িত্বভাৱ ইন্দিৰা গান্ধীয়ে ধাৱানৰ কান্ধত দিয়ে। এই দায়িত্বভাৰ লাভ কৰাৰ পাছতেই সতীশ ধাৱানে ইন্দিৰা গান্দীক দুটা বিশেষ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। তাৰেই প্ৰথমটো প্রস্তাৱ আছিল, ইছৰোৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় বাংগালুৰুত প্ৰতিষ্ঠা হওক। দ্বিতীয়তে তেওঁৰ পূৰ্বৰ যি IISc-ৰ ডাইৰেক্টৰ পদ সেই পদ বাহাল ৰখা। সতীশ ধাৱানৰ এই প্ৰস্তাৱক লগে লগেই মানি লয় ইন্দিৰা গান্ধীয়ে। তাৰপিছতেই তেওঁ ইছৰোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় স্থায়ীভাৱে বাংগালুৰুত নিৰ্মাণ কৰে।
কিয় বাংগালুৰুত ইছৰোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল?
বাংগালুৰুত ইছৰোৰ সদৰ কাৰ্যালয় নিৰ্মাণক লৈ ইছৰো প্রধান সতীশ ধাৱানে দিছিল বিশেষ যুক্তি। তেওঁ কৈছিল যে, বাংগালুৰুৰ মহাকাশ যান পঠিওৱা, গৱেষণা চলোৱাৰ বাবে উত্তম প্ৰাণকেন্দ্ৰ। বাংগালুৰুত অফিচ থাকিলে সকলো ফালেৰেই সুবিধা হয়। ১৯৪০ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা হিন্দুস্তান এয়াৰক্ৰাফ্ট লিমিটেডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, ১৯৪২ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা IIScৰ কাৰ্যালয়ো বাংগালুৰুতেই আছে। ১৯৮১ চনত IIScৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে সতীশ ধাৱানে। ১৯৮৪ চনত তেওঁ ইছৰোৰ পৰাও অৱসৰ লয়। আমৃত্যু পৰ্যন্ত তেওঁ ইণ্ডিয়ান স্পেছ ৰিচাৰ্ছ কমিছনৰ চেয়াৰমেন পদত থাকে। ২০০২ চনত এই মহান বিজ্ঞানীগৰাকীৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতেই তেওঁৰ স্মৃতিত ভাৰতে মহাকাশলৈ যান পঠিওৱা এটা চেণ্টাৰৰ নাম সতীশ ধাৱান স্পেছ চেণ্টাৰ ৰখা হয়।
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ
