পাকিস্তানতকৈও পিছ পৰি আছে ভাৰত

বিশ্বজুৰি প্ৰতিখন দেশৰে সামৰিক শক্তি বৃদ্ধি আৰু আধুনিকীকৰণৰ প্ৰতিযোগিতা তীব্ৰ হৈ পৰিছে। একে সময়তে বিভিন্ন দেশৰ মাজত বৃদ্ধি পাইছে ভূ-ৰাজনৈতিক উত্তেজনা, সীমান্ত বিবাদ আৰু আঞ্চলিক সংঘাত। ইয়াৰ ফলত বহু দেশে প্ৰতিৰক্ষা বাজেট বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে নতুন অস্ত্ৰ-সঁজুলি ক্ৰয় আৰু সামৰিক প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিছে। ইয়াৰ ফলত বিশ্বৰ প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানি বজাৰো দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। বছৰি এই বজাৰৰ মূল্য ১৩৮ বিলিয়ন ডলাৰৰো অধিক বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অনাগত দিনত এই বজাৰ আৰু বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। এনে পৰিস্থিতিত প্ৰতিৰক্ষা সামগ্ৰী উৎপাদন আৰু ৰপ্তানিৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ বাবেও ডাঙৰ সুযোগ সৃষ্টি হৈছে।

দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানি

যোৱা কেইবছৰমানত ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানিত উল্লেখযোগ্য বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ২০১৩-১৪ চনত দেশৰ প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানিৰ মূল্য আছিল মাত্ৰ ৬৮৬ কোটি টকা। ইয়াৰ বিপৰীতে ২০২৫-২৬ চনত এই পৰিমাণ বৃদ্ধি পাই ৩৮,৪২৪ কোটি টকা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অৱদান ১৭,৩৫৩ কোটি টকা, অৰ্থাৎ মুঠ ৰপ্তানিৰ প্ৰায় ৪৫.১৬ শতাংশ। আনহাতে প্ৰতিৰক্ষা ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগসমূহৰ অংশ ২১,০৭১ কোটি টকা, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৫৪.৮৪ শতাংশ। চৰকাৰে ২০২৯ চনৰ ভিতৰত দেশৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিৰক্ষা উৎপাদন ৩ লাখ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্য লৈছে। একে সময়তে প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানি ৫০,০০০ কোটি টকালৈ নিয়াৰ লক্ষ্যও নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।

পাকিস্তানৰ পিছতো ভাৰত

অৱশ্যে প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানিৰ বিশ্ব বজাৰত ভাৰত এতিয়াও বহু আগুৱাবলগীয়া আছে। ‘নৱভাৰত টাইমছ’ত প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদন অনুসৰি বিশ্বৰ অস্ত্ৰ ৰপ্তানিৰ বজাৰত পাকিস্তানৰ অংশ প্ৰায় ০.৪ শতাংশ আৰু দেশখন অস্ত্ৰ ৰপ্তানিকাৰকৰ তালিকাত ২১ নম্বৰ স্থানত আছে। ইয়াৰ বিপৰীতে ভাৰতৰ অংশ প্ৰায় ০.২ শতাংশ আৰু দেশখনৰ স্থান ২৭ নম্বৰত। অৰ্থাৎ প্ৰতিৰক্ষা উৎপাদন আৰু ৰপ্তানি বৃদ্ধি পালেও বিশ্ব বজাৰত ভাৰতৰ অংশ এতিয়াও তুলনামূলকভাৱে কম। প্ৰতিবেদনখনত পাকিস্তানে যোৱা বছৰ প্ৰায় ১০ বিলিয়ন ডলাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানি চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰাৰ দাবী কৰা হৈছে, যিটো দেশখনৰ ইতিহাসৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। আনহাতে ছিংগাপুৰৰ দৰে তুলনামূলকভাৱে সৰু দেশৰো বিশ্বৰ প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানি বজাৰত ভাৰতৰ সৈতে প্ৰায় একেধৰণৰ অংশ আছে।

প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানিত কোন দেশ আগত?

বিশ্বৰ অস্ত্ৰ ৰপ্তানি বজাৰত আমেৰিকা স্পষ্টভাৱে শীৰ্ষস্থানত আছে। উল্লেখ কৰা পৰিসংখ্যা অনুসৰি বিশ্বৰ মুঠ প্ৰতিৰক্ষা বজাৰৰ প্ৰায় ৪২ শতাংশ আমেৰিকাই নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছে। ইয়াৰ পিছত আছে— ফ্ৰান্স — ১০ শতাংশ, ইজৰাইল — ৭.৮ শতাংশ, দক্ষিণ কোৰিয়া — ৬ শতাংশ, ৰাছিয়া — ৫.৮ শতাংশ, ইটালী — ৫.৭ শতাংশ, জাৰ্মানী — ৫.১ শতাংশ, চীন — ২.৬ শতাংশ, ব্ৰিটেইন — ২.১ শতাংশ, নেদাৰলেণ্ড — ১.৮ শতাংশ, তুৰস্ক — ১.৬ শতাংশ। ইয়াৰ উপৰি নৰৱে, স্পেইন, কানাডা, ছুইডেন, ডেনমাৰ্ক, ব্ৰাজিল, চেক গণৰাজ্য, ৰোমানিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড, ইউক্ৰেইন, দক্ষিণ আফ্ৰিকা, ফিনলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু বেলজিয়াম আদিৰ দৰে দেশো প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানিৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰততকৈ আগত আছে।

ভাৰত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহৎ অস্ত্ৰ আমদানিকাৰক

ভাৰতৰ বাবে আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অস্ত্ৰ আমদানি। ২০২১ চনৰ পৰা ২০২৫ চনৰ ভিতৰত বিশ্বৰ মুঠ অস্ত্ৰ আমদানিৰ প্ৰায় ৮.২ শতাংশ ভাৰতলৈ আহিছে। ইয়াৰ ফলত ভাৰত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহৎ অস্ত্ৰ আমদানিকাৰক দেশ হিচাপে আছে। ৰাছিয়াৰ সৈতে যুদ্ধত জড়িত ইউক্ৰেইন এই তালিকাৰ শীৰ্ষত আছে। ভাৰতৰ উপৰি কাটাৰ, চৌদি আৰব, জাপান আদি দেশো বিশ্বৰ প্ৰধান অস্ত্ৰ আমদানিকাৰক দেশৰ ভিতৰত আছে। বিশ্বৰ প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগত কেইবাটাও বৃহৎ কোম্পানীৰ আধিপত্য আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমেৰিকাৰ লকহিড মাৰ্টিন, ইউৰোপৰ থেলছ গ্ৰুপ আৰু ৰেইনমেটাল গ্ৰুপ, ইজৰাইলৰ এলবিট ছিষ্টেমছ আৰু দক্ষিণ কোৰিয়াৰ হানৱা এৰোস্পেচ অন্যতম।

বিদেশী বিনিয়োগৰ নিয়ম শিথিল কৰাৰ চিন্তা

ভাৰত চৰকাৰে এতিয়া প্ৰতিৰক্ষা খণ্ডত বিদেশী বিনিয়োগ আৰু অধিক সহজ কৰাৰ কথা চিন্তা কৰিছে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে দেশলৈ অধিক বিদেশী বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰা আৰু অত্যাধুনিক প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তি লাভ কৰা। বৰ্তমানৰ নিয়ম অনুসৰি প্ৰতিৰক্ষা খণ্ডত ৭৪ শতাংশ পৰ্যন্ত প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগ বা FDI স্বয়ংক্ৰিয় পথত অনুমোদিত। অৰ্থাৎ এই সীমালৈ বিনিয়োগৰ বাবে পৃথক চৰকাৰী অনুমোদনৰ প্ৰয়োজন নহয়। ৭৪ শতাংশৰ অধিক বিনিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ অনুমোদনৰ প্ৰয়োজন হয়। বিশেষকৈ উন্নত প্ৰযুক্তি ভাৰতলৈ অহাৰ সম্ভাৱনা থাকিলে এনে বিনিয়োগৰ অনুমোদন দিয়াৰ ব্যৱস্থা আছে।

ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগ কিমান শক্তিশালী?

‘নৱভাৰত টাইমছ’ত প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি, ২০০০ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চলৈ ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগত মুঠ ৩২.২৯ বিলিয়ন ডলাৰৰ বিদেশী বিনিয়োগ আহিছে। দেশত প্ৰতিৰক্ষা উৎপাদন বৃদ্ধি কৰাৰ বাবেও চৰকাৰে বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। ঘৰুৱা কোম্পানী আৰু যোগানকাৰীক উৎসাহিত কৰাৰ লগতে স্থানীয়ভাৱে প্ৰতিৰক্ষা সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। শেহতীয়া তথ্য অনুসৰি, বিগত পাঁচ বছৰত ভাৰতে স্থানীয় যোগানকাৰীৰ পৰা ১৫,৭০০ৰো অধিক সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিছে। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় বিক্ৰেতাসকলৰ বাবে প্ৰায় ১০,০০০ কোটি টকাৰ ৰাজহ সৃষ্টি হৈছে। ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা খণ্ডৰ বৃহৎ ৰাজহুৱা উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত হিন্দুস্তান এৰ’নটিক্স লিমিটেড বা HAL, ভাৰত ইলেক্ট্ৰনিক্স, ভাৰত ডাইনেমিক্স আৰু মাজাগন ডক শ্বিপবিল্ডাৰছ অন্যতম। ব্যক্তিগত খণ্ডতো প্ৰতিৰক্ষা উৎপাদনত বহু কোম্পানী আগবাঢ়ি আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত টাটা এডভান্সড ছিষ্টেমছ, এল এণ্ড টি প্ৰিচিজন ইঞ্জিনিয়াৰিং এণ্ড ছিষ্টেমছ, মহিন্দ্ৰা ডিফেন্স ছিষ্টেমছ আৰু আদানি ডিফেন্স এণ্ড এৰ’স্পেচ উল্লেখযোগ্য।

এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ