ইৰানক কেন্দ্ৰ কৰি আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পে শেহতীয়াকৈ আগবঢ়োৱা মন্তব্যসমূহে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে তেওঁৰ প্ৰতিটো বক্তব্যই বিশ্ব ৰাজনীতি, কূটনীতি আৰু আঞ্চলিক নিৰাপত্তাৰ ওপৰত সুদূৰপ্ৰসাৰী প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। সাম্প্ৰতিক সময়ছোৱাত ট্ৰাম্পে কেতিয়াবা ইৰানৰ বিৰুদ্ধে অত্যন্ত কঠোৰ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছে, আকৌ কেতিয়াবা আলোচনা আৰু সম্ভাৱ্য বুজাবুজিৰ দুৱাৰ সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ হোৱা নাই বুলিও ইংগিত দিছে। তুৰস্কত অনুষ্ঠিত হোৱা NATO শীৰ্ষ সন্মিলনত ট্ৰাম্পে স্পষ্টভাৱে কয় যে তেওঁ এতিয়া ইৰানৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ আমেৰিকা আগ্ৰহী নহয়। তেওঁ ইৰানৰ নেতৃত্বক তীব্ৰ সমালোচনা কৰি তেওঁলোকক ‘ক্ৰূৰ, হিংস্ৰ আৰু অসুস্থ মানসিকতাৰ লোক’ বুলি অভিহিত কৰে। লগতে তেওঁ দাবী কৰে যে ইৰানৰ হাতত যদি পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ আহে, তেন্তে দেশখনে নিশ্চয় সেই অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিব।
ট্ৰাম্পৰ কঠোৰ মন্তব্যৰ প্ৰকৃততে মূল্য কিমান?
কিন্তু এই কঠোৰ মন্তব্যই ট্ৰাম্প বা আমেৰিকাৰ চূড়ান্ত অৱস্থান বুলি ক’ব নোৱাৰি। তেওঁ বিভিন্ন সময়ত ইৰানৰ সৈতে যুদ্ধ, সামৰিক অভিযান আৰু সম্ভাৱ্য বুজাবুজি সন্দৰ্ভত ভিন্ন ভিন্ন বক্তব্য আগবঢ়াই আহিছে। কেতিয়াবা তেওঁ আমেৰিকাৰ বিজয়ৰ দাবী কৰিছে, কেতিয়াবা ইৰানক সম্পূৰ্ণ ধ্বংস কৰাৰ হুংকাৰ দিছে, আনহাতে আকৌ আলোচনা আৰু কূটনৈতিক সমাধানৰ সম্ভাৱনাও উন্মুক্ত ৰাখিছে।
হৰমুজ প্ৰণালীয়েই মূল
ট্ৰাম্পে ইৰানক পুনৰ অধিক শক্তিশালী সামৰিক আক্ৰমণ চলোৱাৰ ভাবুকি দিছে। ট্ৰাম্পে পুনৰ হুংকাৰ দি কয় যে- আমেৰিকাই ইৰানক পূৰ্বতকৈ অধিক জোৰদাৰ আক্ৰমণ কৰিব পাৰে আৰু ইতিমধ্যে সেই বিষয়ে সতৰ্কবাণীও প্ৰেৰণ কৰা হৈছে। সামৰিক শক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আমেৰিকাই ইৰানত ব্যাপক ক্ষতি সাধন কৰিবলৈ সক্ষম যদিও এতিয়ালৈকে ইৰান চৰকাৰক নিজৰ মূল দাবীসমূহৰ পৰা আঁতৰি আহিবলৈ বাধ্য কৰিব পৰা নাই। এই দাবীসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈছে হৰমুজ প্ৰণালীৰ ওপৰত ইৰানৰ প্ৰভাৱ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ। ইৰানে এই কৌশলগত সামুদ্ৰিক পথৰ ওপৰত নিজৰ অধিকাৰ অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ দৃঢ়প্ৰতিজ্ঞ। পৃথিৱীৰ প্ৰায় ২০ শতাংশ তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ এই পথেদি সৰবৰাহ কৰা হয়। সেয়েহে এই পথত কোনো বাধাৰ সৃষ্টি হ’লে বিশ্ব অৰ্থনীতি আৰু শক্তি যোগান ব্যৱস্থাত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। বহু বিশ্লেষকৰ মতে, হৰমুজ প্ৰণালীৰ ওপৰত ইৰানৰ নিয়ন্ত্ৰণ সম্ভাৱ্য পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰতকৈও অধিক কৌশলগত শক্তি হিচাপে বিবেচিত হৈছে, কিয়নো ইয়াৰ জৰিয়তে ইৰানে বিশ্বৰ ওপৰত তৎক্ষণাত চাপ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
কূটনৈতিক আলোচনাৰ সম্ভাৱনা কিমান?
ইমানবোৰ উত্তেজনাৰ মাজতো কূটনৈতিক আলোচনাৰ সম্ভাৱনা সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ হোৱা নাই। ট্ৰাম্পে ইংগিত দিয়ে যে দুয়োপক্ষৰ মাজত পুনৰ আলোচনা হ’ব পাৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান এই প্ৰক্ৰিয়া স্থগিত হৈ আছে, কিয়নো ইৰান নিজৰ পূৰ্বৰ সৰ্বোচ্চ নেতা আয়াতুল্লাহ আলী খামেনেইৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া আৰু শোকানুষ্ঠানত ব্যস্ত। উল্লেখযোগ্য যে যুদ্ধৰ প্ৰথম দিনাই আমেৰিকা আৰু ইজৰাইলৰ যৌথ আক্ৰমণত তেওঁৰ মৃত্যু হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ট্ৰাম্পৰ মন্তব্য অনুসৰি যদি ইৰানে আলোচনা কৰিব বিচাৰে তেন্তে কৰিব পাৰে, কিন্তু তেওঁৰ মতে সেয়া সময়ৰ অপচয়হে। তেওঁ ইৰান চৰকাৰক ‘মিছলীয়া লোকৰ এটা গোট’ বুলিও মন্তব্য কৰে। তথাপিও বহু পৰ্যবেক্ষকে এই বক্তব্যক এইদৰে ব্যাখ্যা কৰিছে যে, সামৰিক সংঘাতৰ পিছতো আলোচনা অব্যাহত ৰখাৰ বাহিৰে আমেৰিকাৰ হাতত বিশেষ বিকল্প নাই।
কি কয় মধ্যস্থতাকাৰীয়ে?
মধ্যস্থতাকাৰীসকলৰ মতে, যদি দুয়োপক্ষৰ মাজৰ উত্তেজনা কিছু হ্ৰাস পায়, তেন্তে এক নতুন বুজাবুজিৰ সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। সেই বুজাবুজিৰ অধীনত হৰমুজ প্ৰণালীৰে জাহাজ চলাচল স্বাভাৱিক কৰা, বিদেশত স্থগিত হৈ থকা ইৰানৰ সম্পদ মুকলি কৰা, ইৰানক পুনৰ তেল ৰপ্তানিৰ অনুমতি দিয়া আৰু কোনো ৰূপত হৰমুজ প্ৰণালীৰ ওপৰত ইৰানৰ অধিকাৰ স্বীকাৰ কৰাৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে ইৰানেও কিছুমান চৰ্ত মানিব লাগিব। ইয়াৰ ভিতৰত আছে ইউৰেনিয়াম সমৃদ্ধিকৰণৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ, ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পাৰমাণৱিক পৰিদৰ্শকসকলক পুনৰ পৰিদৰ্শনৰ অনুমতি দিয়া আৰু অস্ত্ৰ-উপযোগী পৰ্যায়ৰ ওচৰলৈ সমৃদ্ধ কৰা ইউৰেনিয়ামৰ সম্পূৰ্ণ হিচাপ দাখিল কৰা।
সামগ্ৰিকভাৱে চালে দেখা যায় যে ইৰান–আমেৰিকা সম্পৰ্ক বৰ্তমান এক অতি স্পৰ্শকাতৰ আৰু জটিল পৰ্যায়ত উপনীত হৈছে। দুয়োপক্ষৰ মাজত আস্থাৰ সংকট গভীৰ, সামৰিক উত্তেজনাও অব্যাহত আছে। সেয়ে সম্ভাৱ্য বুজাবুজিৰ পথ সম্পূৰ্ণ বন্ধ হোৱা নাই যদিও সেই লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ যথেষ্ট সময়, ধৈৰ্য, কূটনৈতিক প্ৰচেষ্টা আৰু পাৰস্পৰিক বিশ্বাস পুনৰ গঢ়ি তোলাৰ প্ৰয়োজন হ’ব। এই সংকট কেৱল ইৰান আৰু আমেৰিকাৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ নহয়; ইয়াৰ সৈতে জড়িত আছে বিশ্ব শক্তি যোগান, আঞ্চলিক স্থিতিশীলতা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনীতিৰ ভৱিষ্যৎ।
এই প্ৰতিবেদন যুগুতাইছে মানসজ্যোতিয়ে
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ
