গণিত নে জ্যোতিষ, প্ৰথমে কি আহিছিল? ইতিহাসে কি কয় ?
জ্যোতিষ বিজ্ঞান কেৱল ৰাশিফলতে সীমাবদ্ধ নহয়, ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক গণিত, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু সময় গণনাৰ সৈতে। প্ৰাচীন কালত যেতিয়া মানুহে তৰা আৰু গ্ৰহ পৰ্যবেক্ষণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল তেতিয়া জ্যোতিষৰ ভেটি স্থাপন কৰা হৈছিল। কিন্তু একেটা জ্যোতিষক শুদ্ধভাৱে বুজিবলৈ গণিতৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল!
কিন্তু প্ৰথমে কি আহিছিল, জ্যোতিষ শাস্ত্ৰ নে গণিত। এই ক্ষেত্ৰত কি কয় ইতিহাসে।
মিচেল চেৰেছৰ হিষ্ট্ৰীজ অৱ চাইন্টিফিক থোটৰ তথ্য অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ চনত বেবিলন সভ্যতাত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ গণনা আৰু জ্যোতিষৰ আৰম্ভণি হৈছিল। তেওঁ গ্ৰহবোৰৰ গতি বুজিবলৈ ৬০ ভিত্তিক গণনা ব্যৱস্থা উদ্ভাৱন কৰিছিল, যাৰ ফলত পিছলৈ সময়ৰ (ঘণ্টা, মিনিট, চেকেণ্ড) গণনা কৰা হৈছিল।
হিন্দু গণিতৰ ইতিহাসৰ লেখক বিভুতিভূষণ দত্ত আৰু অৱধেশ নাৰায়ণ সিংহৰ মতে ঋগবেদ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৫০০) আৰু যজুৰ্বেদত নক্ষত্ৰমণ্ডল আৰু গ্ৰহৰ অৱস্থানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সময় জোখাৰ কথা উল্লেখ আছে। আৰ্যভট্টে (৫ম শতিকা) pi (π) গণনা কৰি “শূন্য” ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিয়ে গ্ৰহৰ গতি জুখিবলৈ সহায় কৰিছিল। বৰাহামিহিৰে (ষষ্ঠ শতিকা) এফেমেৰিছ বিকশিত কৰিছিল, যি আধুনিক জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ ভেটি হৈ পৰিছিল।
প্লেটো আৰু এৰিষ্টটলে গ্ৰহসমূহৰ গতিক জ্যোতিষ আৰু গণিতৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। গতিকে আল-খোৱাৰিজমিয়ে (নৱম শতিকা) গাণিতিক জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা কৰিছিল, য’ৰ পৰাই “এলগৰিদম” শব্দটোৰ অস্তিত্ব আহিছিল।
নাছা আৰু ইউৰোপীয় মহাকাশ সংস্থাসমূহে প্ৰাচীন ভাৰতীয় আৰু বেবিলনীয় গ্ৰন্থত পোৱা গ্ৰহ আৰু নক্ষত্ৰমণ্ডলৰ গতিবিধি জুখিবলৈ একেবোৰ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ গাণিতিক আৰ্হি ব্যৱহাৰ কৰে। উদাহৰণঃ চন্দ্ৰযান অভিযানত চন্দ্ৰৰ কক্ষপথ গণনা কৰিবলৈ একে জ্যোতিষ নীতিৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ গণনা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
গণিত অবিহনে জ্যোতিষ বিজ্ঞান অসম্পূৰ্ণ, কাৰণ গ্ৰহৰ অৱস্থান, নক্ষত্ৰমণ্ডলৰ গণনা আৰু অৱস্থা নিৰ্ণয় কেৱল গণিতৰ জৰিয়তেহে হয়। জ্যোতিষ অবিহনেও গণিত অসম্পূৰ্ণ আছিল, কাৰণ জ্যোতিষৰ প্ৰয়োজন নাথাকিলে হয়তো ইমান সোনকালে গণিতৰ বিকাশ নহ’লহেঁতেন! কাৰণ যিসকলে তৰাবোৰ চাই নিজৰ দৈনন্দিন কাম-কাজ সহজ কৰি তুলিছিল তেওঁলোকেও সেইবোৰক পদ্ধতিগত কৰি ৰাখিব লাগিছিল। হয়তো এই প্ৰয়োজনীয়তাই গণিতৰ জন্ম দিলে। কাৰণ হিচাপ অবিহনে এই কাম সম্ভৱ হোৱা নাছিল।
আজিও নাছা আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে হাজাৰ হাজাৰ বছৰৰ আগতে জ্যোতিষীসকলে আৱিষ্কাৰ কৰা গ্ৰহ-নক্ষত্ৰৰ হিচাপত একেটা গাণিতিক নীতি ব্যৱহাৰ কৰি আছে! বিশ্বৰ বহু ঠাইত জ্যোতিষৰ হিচাপ বৈজ্ঞানিক ভিত্তিত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ
