ৱালেট খুলিয়েই যদি হঠাৎ দেখে টকাৰ নোটত গান্ধীজি নাই? টকাটোও টকা যেন নালাগিব আপোনাৰ৷ ভাৰতীয় মুদ্ৰাত গান্ধীজিৰ ছবি নথকাৰ কথাটো সপোনতো ভাৱিব নোৱাৰি৷ কিন্তু জানেনে স্বাধীনতাৰ পৰবৰ্তী সময়তো নোটত মহাত্মা গান্ধীৰ ছবি দিয়াৰ কথা ভৱা হোৱা নাছিল৷ ঠিক যেনেকৈ আমেৰিকান ডলাৰত আছে জৰ্জ ৱাছিংটনৰ ছবি, পাকিস্তানী মুদ্ৰাত আছে মহম্মদ আলি জিন্নাহৰ ছবি তেনেকৈ ভাৰতীয় নোটত আছে গান্ধীজি৷ কিন্তু গান্ধীজি নোটৰ মুখ হিচাপে প্ৰথম পছন্দৰ নাছিল কাৰোৱে৷ পৰিকল্পনা আছিল অন্য৷ সাধাৰণতে মুদ্ৰাত থকা ছবি, চিম্বল কিংবা লগ’ই এখন দেশৰ ইতিহাস তুলি ধৰে৷ বিশ্বজুৰি বহু দেশতেই যিসকল নেতাক সন্মান কৰা হয় তেনে নেতাও মুদ্ৰাৰ ছবি হ’ব পাৰে৷ ভাৰতেও জাতীয় জনক মহাত্মা গান্ধীক সন্মান জনাই মুদ্ৰাত তেওঁৰ ছবি ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়৷ তাৎপৰ্যপূৰ্ণভাৱে ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পাছত গান্ধীজিৰ ছবি নোটত ব্যৱহাৰ কৰাৰ কোনো পৰিকল্পনাও নাছিল৷
কিয় নোটৰ ছবিত গান্ধীজিক বিচৰা নাছিল?
স্বাধীনতাৰ পাছতেই ৰিজাৰ্ভ বেংক অৱ ইণ্ডিয়া চিন্তাত পৰে যে দেশৰ নতুন মুদ্ৰা দেখাত কেনে হ’লে ভাল হয়৷ আৰ বিআইৰ ৱেবচাইটত উল্লেখ আছে কেনেকৈ নোটৰ ওপৰৰ লেখা কিংবা ছবি বাচি লোৱা হয়৷ পৰাধীন দেশৰ পৰা স্বাধীনতাৰ পৰবৰ্তী সময়লৈকে এই নোটৰ ডিজাইন বাচি লোৱা কামটো মুঠেও সহজ নাছিল৷ ১৯৪৭ চনৰ ১৪ আগষ্টৰ মাজনিশা ভাৰতত নোটৰ ডিজাইন বচাৰ কামো চলিছিল৷ সহজ নাছিল নোটৰ ডিজাইন বাচনিৰ কাম৷ ১৯৪৭ চনৰ ১৪ আগষ্টৰ মাজনিশা ভাৰতে ব্ৰিটিছৰ হাতৰ পৰা স্বাধীনতা লাভ কৰে৷
কিন্তু ভাৰতত সংবিধান গঠিত হৈছিল ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীতহে৷ সেই সময়ৰ মাজত অধিকাংশ পুৰণি নোটেই বজাৰত চলি আছিল৷ ১৯৪৯ চনত প্ৰথম ১ টকাৰ নোট আৰম্ভ কৰে ভাৰত চৰকাৰে৷ এই নতুন নোটৰ ডিজাইনত স্বাধীন ভাৰতৰ পৰিচয় বৰ্ণনা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল৷ প্ৰয়োজন আছিল ব্ৰিটিছ ৰজাৰ পৰিবৰ্তে স্বাধীন ভাৰতৰ কোনো এক চিম্বলৰ৷ ঠিক কৰা হয় যে নোটৰ ওপৰত থাকিব ‘লায়ন কেপিটেলৰ’ ছবি৷
কেনে আছিল পুৰণি ভাৰতীয় নোট?
বহু বছৰ ধৰি ভাৰতৰ সংস্কৃতি, আৰ্থিক উন্নতিয়েই মুদ্ৰাৰ প্ৰতীক হিচাপে তুলি ধৰা হৈছিল৷ ১৯৫০ চনৰ পৰা ১৯৬০ চন পৰ্যন্ত নোটত আছিল বাঘ, হৰিণৰ ছবি৷ ইয়াৰোপৰি আছিল হীৰাকুণ্ড বান্ধ, আৰ্যভট্ট চেটেলাইট, বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰৰ ছবি আদি৷ এই ডিজাইনৰ নোটসমূহ মূলত দেশৰ উন্নয়ন, আধুনিকীকৰণ আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল৷ ১৯৬৯ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম শতবৰ্ষত প্ৰথম ভাৰতীয় নোটত তেওঁৰ মুখ ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ সেইয়া আছিল তেওঁৰ সেৱাগ্ৰাম আশ্ৰমত বহি থকা অৱস্থাত তোলা এখন ফটো৷ ১৯৮৭ চন পৰ্যন্ত ধীৰে ধীৰে প্ৰায় সকলো নোটতেই তেওঁৰ ছবি ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰা হ’ল৷ ৰাজীৱ গান্ধী প্ৰধানমন্ত্ৰী হৈ থকাৰ সময়ত নতুন ৫০০ টকাৰ নোট আৰম্ভ কৰা হয়৷ তেতিয়াই গান্ধীজিৰ মুখৰ এখন ডাঙৰ ছবি প্ৰথমবাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ ১৯৯০ চনৰ পৰা ১৯৯৬ চনলৈকে আৰ বিআইয়ে নতুন নোটৰ চিৰিজ বজাৰলৈ আনে৷ নাম দিয়া হয় গান্ধী চিৰিজ৷ তাৰপাছতেই সমস্ত নোটত তেওঁৰ ছবি বাধ্যতামূলকভাৱে ছপা কৰা আৰম্ভ হয়৷ দিয়া হয় ৱাটাৰ মাৰ্কো৷ ধীৰে ধীৰে ভাৰতীয় মুদ্ৰাৰ আইকনিক চিম্বলত পৰিণত হয় মহাত্মা গান্ধীৰ ছবি৷
কাক কাক ভাৰতীয় নোটৰ চিম্বল কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল?
নানান মহলে সেই সময়ত দাবী কৰিছিল যে নোটত মহাত্মা গান্ধীৰ পৰিবৰ্তে প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰু কিংবা সুভাষ চন্দ্ৰ বসু বা চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেলৰ ছবি ৰখা হওক৷ আনকি লক্ষ্মী, গণেশৰ ছবি ৰাখিবলৈকো দাবী কৰিছিল একাংশ মহলে৷ ২০১৬ চনত নোটত গান্ধীজিৰ ছবি পৰিবৰ্তনৰ কথা আহোতে সেই সময়ত বিত্ত প্ৰতিমন্ত্ৰী অৰ্জুন মেঘৱালে স্পষ্টকৈ জনাইছিল যে নোট সলনি কৰাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই৷
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ
