শেহতীয়াকৈ ছোনিয়া গান্ধীৰ ‘Belonging: A Journey of Love’ নামৰ গ্ৰন্থখনৰ উন্মোচনী অনুষ্ঠানত কংগ্ৰেছ নেতা ৰাহুল গান্ধীয়ে পিতৃ ৰাজীৱ গান্ধী আৰু মাতৃ ছোনিয়া গান্ধীৰ মাজত থকা প্ৰেম আৰু সম্পৰ্কৰ বিষয়ে কিছু কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। ৰাহুল গান্ধীৰ এটা মন্তব্যক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই এতিয়া দেশৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক মহলত আৰম্ভ হৈছে চৰ্চা। বিশেষকৈ বিজেপিৰ কেইবাগৰাকীও নেতাই তেওঁৰ মন্তব্যক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে। ৰাহুল গান্ধীয়ে পিতৃ-মাতৃৰ মাজত থকা গভীৰ মৰমৰ কথা উল্লেখ কৰি কৈছিল যে তেওঁ যেতিয়াই খাদ্য গ্ৰহণ কৰিছিল, তেতিয়াই তেওঁৰ মাতৃ ছোনিয়া গান্ধী পিতৃ ৰাজীৱ গান্ধীৰ কোলাত বহি আছিল। ৰাজীৱ গান্ধীৰ মৃত্যুৰ পিছত মাতৃৰ জীৱন কেনেদৰে সলনি হৈছিল, সেই কথাও তেওঁ উল্লেখ কৰে।
ইয়াৰ পিছতে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাকে ধৰি বিজেপিৰ আন কেইবাগৰাকীও নেতাই ৰাজহুৱা মঞ্চত এনেধৰণৰ ব্যক্তিগত পাৰিবাৰিক বিষয় আলোচনা কৰাটো উচিত নে অনুচিত, সেই সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। একাংশ লোকৰ মতে, স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজৰ ব্যক্তিগত সম্পৰ্ক আৰু মৰমৰ কথা ৰাজহুৱা কৰাটো উচিত নহয়। আন একাংশৰ মতে, স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজত থকা প্ৰেম প্ৰকাশ কৰাত কোনো ভুল নাই। কিন্তু ভাৰতীয় সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ দৃষ্টিৰে চালে পত্নীক স্বামীৰ কোলাত বহিবলৈ দিয়াটো সঁচাকৈয়ে ভুল নেকি? এই সন্দৰ্ভত ভাৰতীয় শাস্ত্ৰ, মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য্য আৰু প্ৰাচীন পৰম্পৰাত কি উল্লেখ আছে?
ভাৰতীয় মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য্যত এনে দৃশ্যৰ উদাহৰণ
ভাৰতীয় মন্দিৰৰ স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য্যৰ ইতিহাসলৈ লক্ষ্য কৰিলে দেখা যায় যে দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতিমূৰ্তিত এনে দৃশ্যৰ বহু উদাহৰণ আছে। বিশেষকৈ ভগৱান শিৱৰ কোলাত দেৱী পাৰ্বতীক বহি থকা অৱস্থাত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ এক উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ হৈছে কৰ্ণাটকৰ হালেবিডুত অৱস্থিত হয়লেশ্বৰ মন্দিৰৰ উমা-মহেশ্বৰ প্ৰতিমূৰ্তি। দ্বাদশ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা এই ভাস্কৰ্য্য হয়ছালা বংশৰ শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ নিদৰ্শন বুলি গণ্য কৰা হয়।
এই প্ৰতিমূৰ্তিত ভগৱান শিৱক নন্দীৰ ওপৰত বহি থকা অৱস্থাত দেখুওৱা হৈছে। তেওঁৰ বাওঁ উৰুত বহি আছে দেৱী পাৰ্বতী। শিৱই এখন হাতেৰে পাৰ্বতীক আলিংগন কৰি আছে আৰু পাৰ্বতীয়েও শিৱৰ ডিঙিত হাত থৈ আছে। প্ৰতিমূৰ্তিটোত গণেশ আৰু কাৰ্তিকেয়ৰো চিত্ৰ আছে। ইন্দিৰা গান্ধী নেচনেল চেণ্টাৰ ফৰ দ্য আৰ্টছৰ ভাস্কৰ্য্য-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, উমা-মহেশ্বৰ ৰূপৰ উল্লেখ মৎস্য পুৰাণতো পোৱা যায়। অৰ্থাৎ ভাৰতীয় মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য্যত স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজৰ মৰম, ঘনিষ্ঠতা আৰু একেলগে থকাৰ দৃশ্য কোনো নতুন বিষয় নহয়।
শাক্ত আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাত ইয়াৰ বিশেষ অৰ্থ আছে
শাক্ত পৰম্পৰাত দেৱী পাৰ্বতীক কেৱল ভগৱান শিৱৰ পত্নী হিচাপেই গণ্য কৰা নহয়। তেওঁক সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টিৰ মূল শক্তি হিচাপেও বিবেচনা কৰা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি ভগৱান শিৱ হৈছে চেতনাৰ প্ৰতীক আৰু দেৱী পাৰ্বতী হৈছে শক্তিৰ প্ৰতীক। দুয়োৰে মিলনক সৃষ্টি আৰু বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ এক গভীৰ আধ্যাত্মিক অৰ্থৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। আদি শংকৰাচাৰ্যৰ দ্বাৰা ৰচিত সংস্কৃত গ্ৰন্থ ‘সৌন্দৰ্য লহৰী’তো শিৱৰ সৈতে দেৱী ত্ৰিপুৰাসুন্দৰীৰ সম্পৰ্ক আৰু শক্তিৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। একেদৰে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাতো ভগৱান বিষ্ণু আৰু দেৱী লক্ষ্মীৰ এনে ঘনিষ্ঠ ৰূপ দেখা যায়। বিশেষকৈ ‘লক্ষ্মী-নৰসিংহ’ ৰূপত ভগৱান নৰসিংহৰ কোলাত দেৱী লক্ষ্মীক বহি থকা অৱস্থাত দেখুওৱা হয়। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহৰ মূল উদ্দেশ্য কেৱল স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজৰ প্ৰেম প্ৰকাশ কৰাই নহয়। বৰং শক্তি, চেতনা, সৃষ্টিৰ ভাৰসাম্য আৰু পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ গভীৰতাকো প্ৰতিফলিত কৰে।
শাস্ত্ৰ আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থত কি উল্লেখ আছে?
ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু প্ৰাচীন সাহিত্যত স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজৰ ঘনিষ্ঠতা, মৰম আৰু পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে বিভিন্ন ধৰণৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। এই সন্দৰ্ভত কেইখনমান উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থৰ কথা জানি লওক।
১. শিৱ পুৰাণ আৰু ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত পুৰাণ
এই গ্ৰন্থসমূহত ভগৱান শিৱ আৰু দেৱী পাৰ্বতী তথা ভগৱান বিষ্ণু আৰু দেৱী লক্ষ্মীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। এই বৰ্ণনাসমূহৰ লগতে দেৱ-দেৱীৰ এনে প্ৰতিমূৰ্তিও ভাৰতীয় মন্দিৰৰ শিল্পকলাত দেখা যায়, য’ত দেৱীসকলক স্বামীৰ বাওঁ উৰুত বহি থকা অৱস্থাত চিত্ৰিত কৰা হৈছে।
২. মনুস্মৃতি
মনুস্মৃতিত মানুহৰ ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক জীৱনৰ আচৰণ, শিষ্টাচাৰ আৰু নীতি-নিয়মৰ বিষয়ে বিভিন্ন কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত সমাজত কেনেদৰে আচৰণ কৰিব লাগে, সেই সন্দৰ্ভত কিছুমান নিৰ্দেশনাও দিয়া হৈছে। অৱশ্যে মনুস্মৃতিৰ ২১৩-২১৫ নম্বৰ শ্লোকত পত্নীক স্বামীৰ কোলাত বহিবলৈ দিয়াটো পোনপটীয়াকৈ নিষিদ্ধ কৰা হৈছে বুলি ক’ব নোৱাৰি। সেয়েহে এই শ্লোকসমূহক এনে আচৰণৰ নিষেধাজ্ঞা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰাটো উচিত নহয়।
৩. মনসাৰ আৰু মায়ামতম
এই দুয়োখন প্ৰাচীন গ্ৰন্থত মন্দিৰ নিৰ্মাণ, স্থাপত্য আৰু দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণৰ বিভিন্ন নিয়মৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি কেনেদৰে নিৰ্মাণ কৰিব লাগে, তেওঁলোকৰ ভংগিমা কেনে হ’ব লাগে আৰু প্ৰতিমূৰ্তিত কোনবোৰ বৈশিষ্ট্য থাকিব লাগে, সেই বিষয়েও নিৰ্দেশনা আছে। উমা-মহেশ্বৰ আদি প্ৰতিমূৰ্তিৰ শিল্পকলাৰ ক্ষেত্ৰত এই পৰম্পৰাসমূহৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে।
৪. বাৎস্যায়নৰ কামসূত্ৰ
প্ৰাচীন ভাৰতীয় গ্ৰন্থ ‘কামসূত্ৰ’তো পুৰুষ আৰু মহিলাৰ মাজৰ প্ৰেম, ঘনিষ্ঠতা আৰু আলিংগনৰ বিভিন্ন ধৰণৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। ইয়াৰ দ্বিতীয় অধ্যায়ত এনে কিছুমান আলিংগনৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, য’ত এগৰাকী মহিলাই পুৰুষজনৰ কোলাত বহি তেওঁক সাৱটি ধৰে। এই বৰ্ণনাসমূহে প্ৰাচীন ভাৰতীয় সমাজত স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজৰ শাৰীৰিক ঘনিষ্ঠতা আৰু প্ৰেমক কেনেদৰে বুজা হৈছিল, তাৰ কিছু আভাস দিয়ে।
তেন্তে পত্নীক কোলাত বহিবলৈ দিয়াটো উচিত নে ভুল?
ওপৰৰ উদাহৰণসমূহলৈ লক্ষ্য কৰিলে দেখা যায় যে ভাৰতীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰা, মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য্য আৰু প্ৰাচীন সাহিত্যত স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজৰ মৰম আৰু ঘনিষ্ঠতাক বিভিন্ন ৰূপত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। বিশেষকৈ শিৱ-পাৰ্বতী আৰু লক্ষ্মী-নৰসিংহৰ প্ৰতিমূৰ্তিসমূহে এই কথা স্পষ্ট কৰে যে পত্নীক স্বামীৰ কোলাত বহি থকা অৱস্থাত চিত্ৰিত কৰাটো ভাৰতীয় মন্দিৰৰ শিল্পকলাত এক পৰিচিত পৰম্পৰা। সেয়েহে কেৱল পত্নীক কোলাত বহিবলৈ দিয়াৰ বাবেই কোনো স্বামী-স্ত্ৰীৰ সম্পৰ্কক ভাৰতীয় সংস্কৃতি বা ধৰ্মীয় দৃষ্টিৰে ভুল বুলি কোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। অৱশ্যে ব্যক্তিগত জীৱনৰ কথা ৰাজহুৱা কৰাটো উচিত নে অনুচিত, সেয়া সম্পূৰ্ণ পৃথক সামাজিক আৰু ব্যক্তিগত বিষয়। মূল কথা হ’ল, স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজৰ মৰম, সন্মান আৰু পাৰস্পৰিক বিশ্বাসেই এটা সুস্থ সম্পৰ্কৰ প্ৰধান ভেটি। ভাৰতীয় সংস্কৃতিতো দাম্পত্য জীৱনৰ এই দিশসমূহক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।
টোকা: শাস্ত্ৰৰ নিৰ্দিষ্ট শ্লোকৰ অৰ্থ আৰু ব্যাখ্যা বিভিন্ন ভাষ্যত বেলেগ হ’ব পাৰে। সেয়েহে কোনো এটা ভাস্কৰ্য্য বা ধৰ্মীয় বৰ্ণনাৰ আধাৰত সকলো শাস্ত্ৰৰ চূড়ান্ত মত বুলি ধৰি লোৱা উচিত নহয়।
এই প্ৰতিবেদন যুগুতাইছে মানসজ্যোতিয়ে
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ

















