আমাৰ পৃথিৱীৰ বাহিৰত আন কোনো গ্ৰহত পানীৰ ডাৱৰ থাকিব পাৰেনে? আন গ্ৰহৰ বতৰো পৃথিৱীৰ বতৰৰ দৰে সলনি হয়নে? এই প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ বিচাৰি বিজ্ঞানীসকলে দীৰ্ঘদিন ধৰি গৱেষণা কৰি আহিছে। শেহতীয়াকৈ জেমছ ৱেব মহাকাশ দূৰবীণৰ সহায়ত কৰা এক অধ্যয়নে এই ক্ষেত্ৰত নতুন সম্ভাৱনাৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিছে।
পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰায় ৭.৫ আলোকবৰ্ষ দূৰত্বত অৱস্থিত WISE 0855 নামৰ এটা অতি ঠাণ্ডা বাদামী বামনৰ বায়ুমণ্ডলত পানীৰ ডাৱৰৰ উপস্থিতিৰ শক্তিশালী প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ডাৱৰ সময়ৰ লগে লগে সলনি হোৱা দেখা গৈছে। এই পৰিৱৰ্তনে বিজ্ঞানীসকলক পৃথিৱীৰ বতৰ আৰু আন মহাজাগতিক বস্তুৰ বায়ুমণ্ডলৰ মাজত থকা সাদৃশ্য বুজিবলৈ সহায় কৰিছে।
WISE 0855 কি আৰু ই ক’ত আছে?
WISE 0855 হৈছে পৃথিৱীৰ ওচৰৰ অন্যতম ঠাণ্ডা বাদামী বামন। ই আমাৰ সৌৰজগতৰ বাহিৰত, পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰায় ৭.৫ আলোকবৰ্ষ দূৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ আকাৰ বৃহস্পতি গ্ৰহৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আৰু ইয়াৰ ভৰ বৃহস্পতিৰ প্ৰায় দুগুণ বুলি অনুমান কৰা হৈছে। বাদামী বামন হৈছে এনে এক মহাজাগতিক বস্তু, যিটো সাধাৰণ তৰাৰ দৰে নিজৰ কেন্দ্ৰত হাইড্ৰ’জেনৰ সংযোজন প্ৰক্ৰিয়া অবিৰতভাৱে চলাই ৰাখিবলৈ যথেষ্ট ভৰযুক্ত নহয়। সেয়েহে ইয়াক সম্পূৰ্ণ তৰা বুলিও ক’ব নোৱাৰি, আকৌ সাধাৰণ গ্ৰহৰ সৈতে একে শ্ৰেণীতো ৰাখিব নোৱাৰি। WISE 0855 ইমানেই ঠাণ্ডা যে ইয়াৰ উষ্ণতা প্ৰায় মাইনাছ ৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই চৰম ঠাণ্ডাৰ মাজতো ইয়াৰ বায়ুমণ্ডলত ডাৱৰ আৰু বিভিন্ন ৰাসায়নিক গেছৰ উপস্থিতিয়ে বিজ্ঞানীসকলৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰিছে।
এই গৱেষণাৰ নেতৃত্ব দিছিল এৰিজোনা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহকাৰী জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী ব্ৰিটানি মাইলছে। তেওঁৰ গৱেষক দলটোৱে WISE 0855 ক প্ৰায় ১১ ঘণ্টা ধৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত জেমছ ৱেব মহাকাশ দূৰবীণৰ সহায়ত প্ৰতি ১৫ মিনিটৰ মূৰে মূৰে ইয়াৰ পোহৰৰ বৰ্ণালী সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। পোহৰৰ বৰ্ণালী বিশ্লেষণ কৰি বিজ্ঞানীসকলে কোনো মহাজাগতিক বস্তুৰ বায়ুমণ্ডলত থকা বিভিন্ন পদাৰ্থ, গেছ আৰু উষ্ণতাৰ বিষয়ে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। এই তথ্যসমূহ বিশ্লেষণ কৰি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰে যে WISE 0855ৰ পানীৰ ডাৱৰৰ পৰিমাণ সময়ৰ লগে লগে সলনি হয়। বস্তুটো ঘূৰি থকাৰ ফলত ইয়াৰ বায়ুমণ্ডলৰ বিভিন্ন অঞ্চল পৰ্যবেক্ষণৰ সন্মুখলৈ আহে। ফলত ডাৱৰ আৰু উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তনো ধৰা পৰে। এই আৱিষ্কাৰৰ বিশেষত্ব হ’ল, বিজ্ঞানীসকলে কেৱল ডাৱৰৰ উপস্থিতিৰ প্ৰমাণেই পোৱা নাই, বৰঞ্চ সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তনো অধ্যয়ন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
WISE 0855ৰ বায়ুমণ্ডলত কি কি ঘটে?
গৱেষণাৰ তথ্য অনুসৰি, WISE 0855ৰ বায়ুমণ্ডলত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়া দেখা যায়। প্ৰথমটো হৈছে পানীৰ ডাৱৰৰ পৰিৱৰ্তন। বস্তুটো ঘূৰি থকাৰ সময়ত ইয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ডাৱৰৰ ডাঠতা আৰু উষ্ণতা সলনি হোৱা দেখা যায়। দ্বিতীয়টো হৈছে গভীৰ বায়ুমণ্ডলৰ পৰা ৰাসায়নিক গেছ ওপৰলৈ উঠি অহা। ভিতৰৰ পৰা নিৰ্গত তাপৰ ফলত কাৰ্বন মনোক্সাইড আৰু ফছফিনৰ দৰে গেছৰ সংকেত পোহৰৰ বৰ্ণালীত ধৰা পৰিছে। এই ঘটনাক উতলি থকা চূপৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। চূপ উতলিলে তলৰ অংশৰ পৰা গৰম পদাৰ্থ ওপৰলৈ উঠি আহে। একেদৰে WISE 0855ৰ গভীৰ অংশৰ পৰা গেছ ওপৰলৈ উঠি অহাৰ ফলত ইয়াৰ বায়ুমণ্ডলৰ গঠন আৰু ৰাসায়নিক বৈশিষ্ট্যৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে। পুৰণি টেলিস্কোপৰ সহায়ত ডাৱৰৰ প্ৰভাৱ আৰু উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন পৃথককৈ চিনাক্ত কৰাটো কঠিন আছিল। কিন্তু জেমছ ৱেবৰ উন্নত প্ৰযুক্তিয়ে এই দুয়োটা প্ৰক্ৰিয়া অধিক স্পষ্টভাৱে অধ্যয়ন কৰাৰ সুযোগ দিছে।
WISE 0855ৰ বতৰ পৃথিৱীৰ বতৰৰ সৈতে কিমান মিল আছে?
পৃথিৱীত সূৰ্যৰ তাপ, বায়ুৰ চলাচল আৰু জলীয় বাষ্পৰ ঘনীভৱনৰ ফলত ডাৱৰৰ সৃষ্টি হয়। সময়ৰ লগে লগে এই ডাৱৰ ডাঠ বা পাতল হয় আৰু বতৰৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে। WISE 0855ৰ ক্ষেত্ৰতো ডাৱৰৰ পৰিমাণ সলনি হোৱা দেখা গৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে তাত পৃথিৱীৰ দৰে বৰষুণ, ধুমুহা বা আন বতৰৰ পৰিঘটনা একেদৰেই ঘটে। দুয়োটা বস্তুৰ পৰিৱেশ আৰু উষ্ণতাৰ মাজত যথেষ্ট পাৰ্থক্য আছে।
গৱেষণাৰ পৰা পোৱা তথ্যই দেখুৱাইছে যে পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ দৰে আন মহাজাগতিক বস্তুৰ বায়ুমণ্ডলতো জটিল পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰক্ৰিয়া চলি থাকিব পাৰে। অৰ্থাৎ, পৃথিৱীৰ পৰা বহু দূৰত থকা এটা অতি ঠাণ্ডা মহাজাগতিক বস্তুৰ ক্ষেত্ৰতো ডাৱৰৰ পৰিৱৰ্তন আৰু বায়ুমণ্ডলৰ ভিতৰৰ পৰা গেছৰ চলাচলৰ দৰে ঘটনা ঘটিব পাৰে।
জেমছ ৱেব টেলিস্কোপ কিয় ইমান গুৰুত্বপূৰ্ণ?
জেমছ ৱেব মহাকাশ দূৰবীণ হৈছে ইনফ্ৰাৰেড ৰশ্মি পৰ্যবেক্ষণ কৰিব পৰা এক উন্নত মহাকাশ দূৰবীণ। ইয়াৰ সহায়ত বিজ্ঞানীসকলে অতি দূৰৱৰ্তী আৰু ঠাণ্ডা মহাজাগতিক বস্তুৰ পৰা অহা ক্ষীণ সংকেতো বিশ্লেষণ কৰিব পাৰে। WISE 0855ৰ দৰে ঠাণ্ডা বাদামী বামনৰ ক্ষেত্ৰত এই ক্ষমতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ এনে বস্তুৰ বায়ুমণ্ডলৰ গঠন আৰু ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়া বুজিবলৈ কেৱল ইয়াৰ পোহৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰাই যথেষ্ট নহয়। পোহৰৰ বৰ্ণালীত থকা সৰু সৰু পৰিৱৰ্তনো চিনাক্ত কৰিব লাগে। এই গৱেষণাত জেমছ ৱেবৰ সহায়ত বিজ্ঞানীসকলে ডাৱৰৰ পৰিৱৰ্তন আৰু ৰাসায়নিক গেছৰ উপস্থিতিৰ সংকেত পৃথককৈ অধ্যয়ন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। গৱেষণাৰ সহ-লেখক মাৰ্ক মাৰ্লিয়ে এই পৰ্যবেক্ষণৰ জটিলতা বুজাবলৈ এটা উপমা আগবঢ়াইছে। তেওঁৰ মতে, যেন এখন জালিযুক্ত দুৱাৰৰ মাজেৰে কোনো বস্তু চোৱাৰ দৰে এই পৰ্যবেক্ষণ। কেৱল বাহিৰৰ দৃশ্য দেখিলেই নহয়, দুৱাৰখনৰ লগতে ইয়াৰ সিপাৰৰ পৰিৱেশো বুজি পোৱাটো প্ৰয়োজনীয়।
এই আৱিষ্কাৰে ভৱিষ্যতে কি সহায় কৰিব?
এই গৱেষণাৰ গুৰুত্ব কেৱল WISE 0855ৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ইয়াৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানীসকলে আন গ্ৰহ আৰু বাদামী বামনৰ বায়ুমণ্ডল কেনেদৰে কাম কৰে, সেই বিষয়ে অধিক স্পষ্ট ধাৰণা লাভ কৰিব পাৰিব। বিশেষকৈ বৃহস্পতিৰ দৰে গেছীয় গ্ৰহৰ বায়ুমণ্ডলৰ ভিতৰত থকা পদাৰ্থ কেনেকৈ ওপৰলৈ উঠে, ডাৱৰ কেনেকৈ সলনি হয় আৰু উষ্ণতাই এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰে, সেইবোৰ তুলনা কৰি অধ্যয়ন কৰিব পৰা যাব। যদি একেধৰণৰ ভৌতিক নিয়ম বিভিন্ন মহাজাগতিক বস্তুৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হয়, তেন্তে সেই নিয়মৰ সহায়ত জেমছ ৱেব টেলিস্কোপে পৰ্যবেক্ষণ কৰা আন বহিঃগ্ৰহৰ বায়ুমণ্ডলৰ বিষয়েও অধিক তথ্য লাভ কৰা সম্ভৱ হ’ব।
অৱশ্যে এই আৱিষ্কাৰে WISE 0855ত জীৱনৰ অস্তিত্ব থকা বুলি প্ৰমাণ কৰা নাই। পানীৰ ডাৱৰ পোৱা আৰু জীৱনৰ অস্তিত্ব নিশ্চিত কৰা দুটা সম্পূৰ্ণ পৃথক বিষয়।
এই প্ৰতিবেদন যুগুতাইছে মানসজ্যোতিয়ে
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ
