ভাৰতত ইছলাম কেনেকৈ আহিল?এই প্ৰশ্নটোক লৈ বহু বছৰ ধৰি বিতৰ্ক চলি আহিছে। সাধাৰণতে বহুতে বিশ্বাস কৰে যে ৭১২ খ্ৰীষ্টাব্দত উমাইয়া সাম্ৰাজ্যৰ সেনাপতি মুহাম্মদ বিন কাচিমে সিন্ধ আক্ৰমণ কৰাৰ পাছতেই ভাৰতত ইছলামৰ আৰম্ভণি হৈছিল। কিন্তু আধুনিক ইতিহাসবিদসকলৰ এক বৃহৎ অংশই এই ধাৰণাক একপক্ষীয় বুলি গণ্য কৰে। আধুনিক ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, ভাৰতত ইছলামৰ আগমন সামৰিক অভিযান বা আক্ৰমণৰ উপৰিও বহু শতিকা ধৰি বাণিজ্য, সাংস্কৃতিক আদান-প্ৰদান, আধ্যাত্মিক আন্দোলন, সামাজিক পৰিৱৰ্তন আৰু ৰাজনৈতিক বিকাশৰ মাজেৰে গঢ় লৈ উঠা এক দীঘল ঐতিহাসিক প্ৰক্ৰিয়া।
বাণিজ্যই মুকলি কৰিছিল নতুন দুৱাৰ
প্ৰাচীন কালৰ পৰাই ভাৰত, বিশেষকৈ দক্ষিণ ভাৰত, মছলাৰ বাবে সমগ্ৰ বিশ্বত বিখ্যাত আছিল। ক’লা জলকীয়া, দালচেনি, ইলাচি আদিৰ টানতে আৰৱ, গ্ৰীক আৰু ৰোমান ব্যৱসায়ীসকলে ভাৰতলৈ নিয়মীয়াকৈ আহিছিল। বিশেষকৈ কেৰালাৰ মালাবাৰ উপকূল আৰু প্ৰাচীন মুজিৰিছ বন্দৰ এই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল।
দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক তথা মধ্যযুগীয় ইতিহাসবিদ ছৈয়দ জহিৰ হুছেইন জাফ্ৰিৰ মতে, আৰৱ সাগৰৰ শান্ত সাগৰীয় পথ ব্যৱহাৰ কৰি আৰৱ ব্যৱসায়ীসকলে মৌচুমী বতাহৰ সহায়ত ভাৰতলৈ আহি কেইবামাহ ধৰি ইয়াত থাকি পুনৰ স্বদেশলৈ উভতি গৈছিল। এই নিয়মীয়া যোগাযোগে ভাৰত আৰু আৰৱৰ মাজত এক গভীৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিছিল।
ইতিহাসবিদৰ মতে ভাৰতত ইছলামৰ আৰম্ভণি
দীৰ্ঘ সময় ভাৰতত অৱস্থান কৰাৰ সময়ত বহু আৰৱ ব্যৱসায়ীয়ে স্থানীয় মহিলাক বিয়া কৰাই স্থায়ীভাৱে বসবাস আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলতেই দক্ষিণ ভাৰতত ‘মাপ্পিলা মুছলিম’ নামেৰে এক বিশেষ মুছলিম সম্প্ৰদায়ৰ বিকাশ ঘটে। কেৰালাত ইছলামৰ আগমনক কেন্দ্ৰ কৰি আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় কাহিনীটো হৈছে চেৰামান পেৰুমল নামৰ এজন হিন্দু ৰজাক লৈ। প্ৰচলিত জনবিশ্বাস অনুসৰি, আৰৱ ব্যৱসায়ীসকলৰ পৰা নবী মুহাম্মদৰ বিষয়ে শুনি তেওঁ আৰৱলৈ যাত্ৰা কৰে আৰু তাত ইছলাম গ্ৰহণ কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ আগতেই ওমানত তেওঁৰ মৃত্যু হয় বুলি কোৱা হয়। মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ মালিক বিন দিনাৰৰ হাতত কেৰালাৰ উত্তৰাধিকাৰীৰ উদ্দেশ্যে এখন পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰে। পিছত মালিক বিন দিনাৰ কেৰালালৈ আহি কোডুংগাল্লুৰত এটা মছজিদ নিৰ্মাণ কৰে। ‘চেৰামান জুমা মছজিদ’ নামেৰে পৰিচিত এই মছজিদ ৬২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত বুলি স্থানীয় পৰম্পৰাত উল্লেখ আছে। যদিও এই তাৰিখক লৈ ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত নাই, তথাপিও ই দক্ষিণ ভাৰতত ইছলামৰ প্ৰাচীন উপস্থিতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন হিচাপে বিবেচিত।
জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়াৰ ইণ্ডিয়া-আৰৱ কালচাৰ চেণ্টাৰৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক অধ্যাপক এম এইচ ইলিয়াছৰ মতে, বিভিন্ন পৰম্পৰাৰ মাজত মতভেদ থাকিলেও এটা বিষয়ত অধিকাংশই একমত, আৰু সেয়া হৈছে দক্ষিণ ভাৰতত ইছলামৰ পৰিচয় শান্তিপূৰ্ণ বাণিজ্যিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে হৈছিল।
মুহাম্মদ বিন কাচিমৰ আক্ৰমণ আৰু ৰাজনৈতিক বিস্তাৰ
ভাৰতত ইছলামৰ ইতিহাসত ৭১২ খ্ৰীষ্টাব্দ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বছৰ। এই সময়ত মুহাম্মদ বিন কাচিমে সিন্ধ আৰু মুলতান জয় কৰে। ইয়াৰ পাছত গজনৱী আৰু গৌৰী শাসকৰ অভিযানৰ ফলত দিল্লী চুলতানৰ ভিত্তি স্থাপন হয়। অৱশ্যে আধুনিক ইতিহাসবিদসকলে স্পষ্টকৈ কৈছে যে এই সামৰিক অভিযানসমূহৰ মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ৰাজনৈতিক ক্ষমতা আৰু ভূখণ্ড দখল।
চুফী সাধকসকলৰ গভীৰ প্ৰভাৱ
ভাৰতত ইছলামৰ প্ৰসাৰত চুফী সাধকসকলৰ ভূমিকাও অত্যন্ত উল্লেখযোগ্য। য়েমেনৰ হাদ্ৰামাউত অঞ্চলৰ চুফীসকলে ভাৰতৰ উপকূলীয় অঞ্চলত মছজিদ, খানকাহ আৰু আধ্যাত্মিক কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিছিল। এই কেন্দ্ৰসমূহ কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থান নাছিল; সমাজসেৱা, শিক্ষাদান আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰো কেন্দ্ৰ আছিল। একাদশ শতিকাৰ পাছত চিস্তী, চুহৰাৱৰ্দীৰ দৰে চুফী পৰম্পৰাৰ বহু সাধক ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ দৰগাহ আৰু খানকাহ সকলো ধৰ্মৰ মানুহৰ বাবে মুকলি আছিল। আজমেৰস্থিত খাজা মইনুদ্দিন চিস্তীৰ দৰগাহ তাৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ, য’ত আজিও হিন্দু-মুছলিম নিৰ্বিশেষে লাখ লাখ ভক্ত উপস্থিত হয়। চুফীসকলে সাম্য, ভ্ৰাতৃত্ব, ন্যায় আৰু মানৱতাৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰিছিল।
কৃষি, অৰ্থনীতি আৰু ইছলামৰ সম্প্ৰসাৰণ
ইতিহাসবিদ ৰিচাৰ্ড ইটনৰ দৰে গৱেষকসকলে আন এক দৃষ্টিভংগী আগবঢ়াইছে। তেওঁলোকৰ মতে, বিশেষকৈ বাংলা আৰু পাঞ্জাবত ইছলামৰ বিস্তাৰ কৃষি উন্নয়ন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় নীতিৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত আছিল। মুছলিম শাসকসকলে বহু পতিত ভূমি মছজিদ, খানকাহ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহক দান কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নতুন কৃষি বসতি স্থাপন কৰিছিল। তাত বসবাস কৰা কৃষকসকলে ধীৰে ধীৰে ইছলাম গ্ৰহণ কৰে, কিয়নো তেওঁলোক নতুন অৰ্থনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অংশ হৈ পৰিছিল।
এই প্ৰতিবেদন যুগুতাইছে মানসজ্যোতিয়ে
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ
