আপুনি জানেনে AI-এ আপোনৰ এটা প্ৰশ্ন বা এখন ফটোৰ বিনিময়ত কিমান পানী খৰচ কৰে?

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা বা AIৰ ব্যৱহাৰ যিমান দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে, সিমানেই বৃদ্ধি পাইছে AI চলাবলৈ প্ৰয়োজন হোৱা ডাটা চেণ্টাৰৰ সংখ্যা। কিন্তু এই ডাটা চেণ্টাৰসমূহৰ ব্যাপক সম্প্ৰসাৰণে এতিয়া নতুন এক পৰিৱেশগত চিন্তা সৃষ্টি কৰিছ, সেয়া হৈছে পানীৰ ব্যৱহাৰ। আমেৰিকাৰ টেক্সাছ, নিউ মেক্সিকো আৰু এৰিজোনাকে ধৰি বিভিন্ন ঠাইত স্থানীয় লোকসকলে ডাটা চেণ্টাৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ আৰম্ভ কৰিছে। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ হাতত দেখা গৈছে—“Protect our water”, “Water for people, not AI” আৰু “Don’t mess with our water” আদি শ্লোগান। তেওঁলোকৰ অভিযোগ, AIৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ ডাটা চেণ্টাৰে যথেষ্ট পৰিমাণে পানী ব্যৱহাৰ কৰাৰ লগতে শক্তি খৰচ আৰু প্ৰদূষণো বৃদ্ধি কৰিছে।

ডাটা চেণ্টাৰত পানী কিয় লাগে?

আমি যেতিয়া দীঘলীয়া সময় ধৰি লেপটপ বা কম্পিউটাৰ চলাওঁ, তেতিয়া সেইবোৰ গৰম হৈ পৰে। একেদৰে AIৰ বাবে ব্যৱহৃত ডাটা চেণ্টাৰত থকা হাজাৰ হাজাৰ শক্তিশালী প্ৰচেছৰেও অত্যন্ত বেছি তাপ উৎপন্ন কৰে। কিছুমান AI প্ৰচেছৰৰ ভিতৰৰ তাপমাত্ৰা প্ৰায় ১৭৬ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে। এই তাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ ডাটা চেণ্টাৰত বিশেষ শীতলীকৰণ ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পুৰণি পদ্ধতিত পানী ব্যৱহাৰ কৰি গৰম বায়ু ঠাণ্ডা কৰা হয়। কিছুমান ব্যৱস্থাত পানী বাষ্পীভূত হৈ যায়। মানুহৰ শৰীৰে ঘামৰ জৰিয়তে যেনেকৈ নিজকে ঠাণ্ডা কৰে, এই প্ৰক্ৰিয়াও কিছু পৰিমাণে তেনেকুৱাই।

কিন্তু AI-এ সঁচাকৈ কিমান পানী খৰচ কৰে?

ছ’চিয়েল মিডিয়াত বহু সময়ত দাবী কৰা হয় যে এটা AI chatbotৰ এটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিবলৈ ৫০০ মিলিলিটাৰ পানী লাগে। এই দাবীৰ মূলতে আছিল GPT-4ক লৈ কৰা পূৰ্বৰ এক গৱেষণা। কিন্তু গৱেষকসকলে কৈছে যে AI প্ৰযুক্তি এতিয়া যথেষ্ট উন্নত আৰু অধিক দক্ষ হৈছে। সেয়ে আগৰ সেই হিচাপ বৰ্তমানৰ AI ব্যৱস্থাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য নহ’বও পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, Google-এ ২০২৫ চনত প্ৰকাশ কৰা এটা হিচাপ অনুসৰি, তেওঁলোকৰ Gemini chatbotৰ এটা মধ্যম দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰশ্ন প্ৰচেছ কৰিবলৈ প্ৰায় পাঁচ টোপাল পানী ব্যৱহাৰ হয় বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। অৰ্থাৎ, “এটা প্ৰশ্ন = আধা লিটাৰ পানী” বুলি সকলো AI ব্যৱস্থাৰ ক্ষেত্ৰতে কোৱাটো সঠিক নহয়। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটোও নহয় যে AIৰ পানীৰ ওপৰত কোনো প্ৰভাৱ নাই। কাৰণ প্ৰতিদিনে কোটি কোটি AI প্ৰশ্ন, ছবি, ভিডিঅ’, ক’ড আৰু অন্যান্য কাম প্ৰচেছ কৰা হয়। সৰু সৰু পৰিমাণো একেলগে যোগ হ’লে বিশাল পৰিমাণৰ পানী হ’ব পাৰে।

২০৩০ চনত কিমান পানী লাগিব পাৰে?

গৱেষকসকলৰ এক অনুমান অনুসৰি, ২০৩০ চনৰ ভিতৰত আমেৰিকাৰ ডাটা চেণ্টাৰসমূহে বছৰি প্ৰায় ৭৩১ বিলিয়নৰ পৰা ১,১২৫ বিলিয়ন লিটাৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। ১,১২৫ বিলিয়ন লিটাৰ মানে ভাৰতীয় হিচাপত প্ৰায় ১ লাখ ১২ হাজাৰ ৫০০ কোটি। এয়া অত্যন্ত বৃহৎ পৰিমাণ। এই পৰিমাণ নিউয়ৰ্ক চহৰৰ এবছৰৰ খোৱাপানীৰ যোগানৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা যায়। অৱশ্যে এই হিচাপ কেৱল ডাটা চেণ্টাৰ ঠাণ্ডা কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত পানী নহয়। ডাটা চেণ্টাৰ চলাবলৈ উৎপাদন কৰা বিদ্যুতৰ ক্ষেত্ৰতো পানীৰ প্ৰয়োজন হয়।

কেৱল ডাটা চেণ্টাৰৰ পানী নেকি?

ডাটা চেণ্টাৰে যিমান বিদ্যুৎ ব্যৱহাৰ কৰে, সেই বিদ্যুৎ কেনেকৈ উৎপাদন কৰা হৈছে তাৰ ওপৰতো পানীৰ ব্যৱহাৰ নিৰ্ভৰ কৰে। কয়লা আৰু গেছৰ দৰে জীৱাশ্ম ইন্ধনেৰে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰা বিদ্যুৎকেন্দ্ৰত পানী ব্যৱহাৰ কৰি বাষ্প ঠাণ্ডা কৰা হয়। আনহাতে সৌৰ আৰু বতাহ শক্তি উৎপাদনত পানীৰ প্ৰয়োজন তুলনামূলকভাৱে অতি কম। সেয়ে ডাটা চেণ্টাৰৰ পানীৰ ব্যৱহাৰ কমোৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপায় হ’ল নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰা।

সকলো অঞ্চলৰ বাবে বিপদ একে নেকি?

বিশেষজ্ঞসকলে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা উল্লেখ কৰিছে—ডাটা চেণ্টাৰৰ পানী ব্যৱহাৰ কৃষি বা কিছুমান বৃহৎ উৎপাদন উদ্যোগৰ তুলনাত এতিয়াও যথেষ্ট কম। ২০২৩ চনত আমেৰিকাৰ ডাটা চেণ্টাৰৰ cooling system-সমূহে প্ৰায় ৬৬ বিলিয়ন লিটাৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি এক গৱেষণাত অনুমান কৰা হৈছিল। এই পৰিমাণ আমেৰিকাৰ মুঠ পানী ব্যৱহাৰৰ ১ শতাংশতকৈও কম।

যি অঞ্চলত পানী যথেষ্ট আছে, তাত বৃহৎ ডাটা চেণ্টাৰৰ পানী ব্যৱহাৰ হয়তো ডাঙৰ সমস্যা নহ’ব পাৰে। কিন্তু খৰাংপ্ৰৱণ অঞ্চলত একেটা ডাটা চেণ্টাৰে স্থানীয় পানীৰ ওপৰত যথেষ্ট চাপ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। সেইবাবেই নিউ মেক্সিকো, এৰিজোনা আৰু দক্ষিণ কেলিফৰ্ণিয়াৰ দৰে পানীৰ চাপ থকা অঞ্চলত ডাটা চেণ্টাৰ নিৰ্মাণক লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি পাইছে।

নতুন প্ৰযুক্তিয়ে কমাব নেকি পানীৰ ব্যৱহাৰ?

ডাটা চেণ্টাৰক অধিক পানী-দক্ষ কৰি তুলিবলৈ ইতিমধ্যে নতুন নতুন প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। তাৰ ভিতৰত অন্যতম হৈছে Liquid Cooling। এই ব্যৱস্থাত সমগ্ৰ ডাটা চেণ্টাৰৰ বায়ু ঠাণ্ডা কৰাৰ সলনি পাইপৰ মাজেৰে বিশেষ তৰল পদাৰ্থ চলাই প্ৰচেছৰৰ ওচৰতে তাপ শোষণ কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা বহু ক্ষেত্ৰত closed-loop system অৰ্থাৎ ব্যৱহৃত তৰলটো পুনৰ ঠাণ্ডা কৰি একেটা ব্যৱস্থাতে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। ফলত পানী অপচয় তুলনামূলকভাৱে কম হয়। আমাজন, মাইক্ৰছফ্ট, আৰু গুগলকে ধৰি বৃহৎ প্ৰযুক্তি কোম্পানীসমূহে এই ধৰণৰ liquid cooling ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰিছে।

গৰম অঞ্চলতো নতুন সমাধান

AIৰ বাবে ব্যৱহৃত নতুন প্ৰজন্মৰ প্ৰচেছৰসমূহ পূৰ্বৰ তুলনাত অধিক উচ্চ তাপমাত্ৰাত কাম কৰিব পাৰে। NVIDIA-ৰ sustainability বিষয়ৰ মুৰব্বী Josh Parkerৰ মতে, নতুন প্ৰজন্মৰ প্ৰচেছৰ প্ৰায় ১১৩ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট উষ্ণ পানীৰ দ্বাৰাও ঠাণ্ডা কৰিব পৰা যায়। ইয়াৰ ফলত সাধাৰণ সময়ত ডাঙৰ ফেন ব্যৱহাৰ কৰিয়েই যথেষ্ট cooling লাভ কৰিব পৰা যায়। অৰ্থাৎ, সকলো সময়তে পানী-ভিত্তিক cooling চলোৱাৰ প্ৰয়োজন নহ’বও পাৰে। অৱশ্যে অতি গৰম বা আর্দ্ৰ বতৰত অতিৰিক্ত cooling ব্যৱস্থা প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে।

পানীৰ ব্যৱহাৰ কমাবলৈ আৰু কি কৰিব পাৰি?

বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, কেইবাটাও পদক্ষেপ একেলগে গ্ৰহণ কৰিলে AIৰ পানীৰ ওপৰত চাপ যথেষ্ট কমাব পাৰি। প্ৰথমতে, ডাটা চেণ্টাৰ পানীৰ সংকট থকা অঞ্চলত নহয়, পানীৰ যোগান তুলনামূলকভাৱে ভাল থকা অঞ্চলত নিৰ্মাণ কৰিব লাগে। দ্বিতীয়তে, ডাটা চেণ্টাৰসমূহত সৌৰ আৰু বতাহ শক্তিৰ দৰে নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰিব লাগে। তৃতীয়তে, অধিক পানী-দক্ষ cooling technology ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। চতুৰ্থতে, AI প্ৰচেছৰ আৰু software অধিক দক্ষ কৰি তুলিব লাগে যাতে একে কামৰ বাবে কম শক্তি আৰু কম coolingৰ প্ৰয়োজন হয়। গৱেষকসকলৰ মতে, ডাটা চেণ্টাৰৰ সঠিক স্থান নিৰ্বাচন আৰু অন্যান্য ব্যৱস্থাৰ সংমিশ্ৰণে AI-ৰ ভৱিষ্যৎ পানীৰ footprint ৮৬ শতাংশ পৰ্যন্ত হ্ৰাস কৰিব পাৰে।

এই প্ৰতিবেদন যুগুতাইছে মানসজ্যোতিয়ে

এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ