ডাঃ মুস্তাকিম আহমেদ মজুমদাৰ: প্ৰায় সকলোৰে হয়তো দেহৰ কোনোবা নহয় কোনোবা অংশ কেতিয়াবা ফুলাৰ অভিজ্ঞতা হয়েই। কেতিয়াবা আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ বা কেতিয়াবা আন শাৰীৰিক কিবা ৰোগৰ ফলত দেহৰ কোনো অংগ ফুলে। আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ ফুলাৰ বাদে আনধৰণে কোনো অংগ ফুলাৰ অন্তৰালত দেহৰ কিবা নহয় কিবা বিসংগতি বা সমস্যাৰ সংকেত লুকাই থাকে। তেনেদৰেই কোনো ব্যক্তিৰ যদিহে ভৰি ফুলিবলৈ ধৰে, তেন্তে ভৰি ফুলাকো বিভিন্ন শাৰিৰীক সমস্যাৰ উপসৰ্গ বুলি ধৰা হয়।
তেনে এক ৰোগ হৈছে-বৃক্ক বা কিডনীৰ সমস্যা বা ৰোগ। চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ভাষাত এনেদৰে ভৰি ফুলা অৱস্থাক ‘এডেমা’ বুলি কোৱা হয়। অৰ্থাৎ ভৰিত দেহৰ অপ্ৰয়োজনীয়, বাহ্য পদাৰ্থ জমা হয়। আজি বৃক্ক অথাৎ কিডনী বিসংগতিৰ বাবে ভৰি ফুলা অৱস্থা ‘এডেমা’ সম্পৰ্কে কিছু কথা জনাবলৈ লৈছো। এনেদৰে ভৰিত বাহ্য, দেহৰ পৰা নিষ্কাষিত হ’বলগীয়া তৰল জমা হোৱাৰ গুৰিতে হৈছে বৃক্ক দুটাই সঠিকৰূপত নিজৰ কাম কৰিব পৰা নাই। গতিকে বৃক্কৰ জৰিয়তে নিষ্কাষিত হ’বলগীয়া দেহৰ বাহ্য তৰল ভৰিত জমা হৈছে।
লগতে পঢ়ক খালী ভৰিৰে কিতাপ বিক্ৰীৰ চাকৰি, অতি লোভনীয় দৰমহা! আপুনিও আগ্ৰহী নেকি?
আমাৰ দেহৰ বৃক্ক দুটাই শৰীৰৰ বাবে অপ্ৰয়োজনীয় পানী আৰু বাহ্য পদাৰ্থসমূহ তেজৰ পৰা নিষ্কাষণ কৰি প্ৰস্ৰাৱৰূপে দেহৰ পৰা বাহিৰ কৰি দিয়া পৰ্যন্ত সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ‘নেফ্ৰ’নছ’ নামৰ এক বৃক্কৰ আভ্যন্তৰীণ গঠনৰ মাজেৰে যায়। এই নেফ্ৰ’নছে দেহৰ তৰল পদাৰ্থৰ সমতুলতা ৰক্ষা কৰাৰ লগতে দেহত ছ’ডিয়াম, পটাছিয়াম, ফ’ছফৰাছ আৰু কেলচিয়ামৰ মাত্ৰাও নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ৰাখে। এই নেফ্ৰ’নছে কৰা কাৰ্য প্ৰক্ৰিয়াটো সঠিকভাৱে চলি যাবৰ বাবে বৃক্ক দুটিয়ে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ তেজৰ পৰিবহন লাভ কৰিবই লাগিব, তাকো এক নিৰ্দ্দিষ্ট চাপৰ মাজেৰে। যদিহে বৃক্ক দুটি ব্যাধিগ্ৰস্ত হয়, অৰ্থাৎ যিকোনো জটিলতাৰ মাজেৰে যায়, যেনে বৃক্ক দুটালৈ তেজ পৰিবাহী ধমনীকেইডালৰ সমস্যা হয় অথবা বৃক্কলৈ পৰিবাহিত হোৱা তেজৰ গতি মন্থৰ হৈ যায়, এনে অৱস্থাত বৃক্ক দুটিয়ে সঠিকৰূপে কাম কৰিব পৰাকৈ সক্ষম হৈ নেথাকে। নিষ্কাশন প্ৰক্ৰিয়া চলাই নিয়া এই নেফ্ৰ’নছ বিনষ্ট হ’লে, যি অৱস্থাৰ(নেফ্ৰ’টিক চিনড্ৰ’ম) সৃষ্টি হয়, তাৰ ফলত তেজত প্ৰ’টিন এলবুমিনৰ মাত্ৰা কমি যায় আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰস্ৰাৱত এই মাত্ৰা বাঢ়ি যায়। দুটি সম্পূৰ্ণ সুস্থ কিডনী বা বৃক্কই কেতিয়াও প্ৰস্ৰাৱত এলবুমিন প্ৰ’টিনৰ ন্যূনতম মাত্ৰাও থাকিবলৈ নিদিয়ে। পিছে প্ৰস্ৰাৱত এলবুমিনৰ মাত্ৰাধিক্য ঘটাৰ ফলত ভৰিৰ সৰু গাঁঠিৰ লগতে তলুৱা অংশত তৰল পদাৰ্থ জমা হ’বলৈ ধৰে আৰু ‘এডেমা’ৰ সৃষ্টি হয়।
যদিহে কিবাকৈ আপোনাৰ দুভৰি ফুলিছে, তেন্তে ততালিকে নিৰ্দিষ্ট বিভাগৰ অৰ্থাৎ বৃক্কৰোগ বিশেষজ্ঞৰ কাষ চাপক। কাৰণ এনেদৰে দেহত বাহ্য পদাৰ্থ জমা হোৱাৰ ফলস্বৰূপে ব্যক্তিজনৰ উশাহ-নিশাহ লোৱাত সমস্যাৰ সৃষ্টি হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰবল। ইয়াৰ সঠিক চিকিৎসাৰ বাবে ৰোগৰ চিকিৎসা বৃক্কৰোগ বিশেষজ্ঞৰ জড়িয়তেহে কৰা উচিত। সাধাৰণতে এনে ৰোগীক, ৰোগৰ মূল কাৰণ নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ, প্ৰস্ৰাৱৰ গতানুগতিক পৰীক্ষাৰ লগতে বৃক্কৰ ব্যৱস্থাৰ পৰীক্ষণ আৰু আলট্ৰাচাউণ্ড জাতীয় পৰীক্ষা কৰিবলৈ দিয়া হয়। ৰোগ নিৰ্ধাৰণ হোৱাৰ পিছত সেইমতে ৰোগৰ চিকিৎসা আৰম্ভ কৰা হয়।
লগতে পঢ়ক ৭৩ বছৰীয়া বৃ্দ্ধৰ দ্বিতীয় বিবাহ! কি নগুৰ-নাকতিখন কৰিলে দ্বিতীয় পত্নীয়ে?
ওপৰত উল্লেখ কৰা নেফ্ৰ’টিক চিনড্ৰ’মেই হওক বা ‘একিউট কিডনী ইনজিউৰি’-ৰোগেই নহওক কিয়, সঠিক চিকিৎসাৰ যোগেদি দুয়োবিধেই সম্পূৰ্ণৰূপে ভাল হোৱা বা ৰোগীজন ৰোগমুক্ত হোৱা সম্ভৱ। এই ৰোগকেইবিধত নৱজাতক শিশুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বয়সস্থ লোকলৈকে যিকোনো বয়সৰে লোক আক্ৰান্ত হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। এই ৰোগত আক্ৰান্ত হোৱা প্ৰাপ্তবয়স্ক লোকসকলক ৰোগৰ অন্তৰ্নিহিত কাৰণ জানিবৰ বাবে চিকিৎসকে বায়’পছি আদি কৰিবলৈয়ো পৰামৰ্শ দিয়ে। একিউট কিডনী ইনজিউৰি ৰোগবিধত সমস্ত বৃক্কৰ কাৰ্যপ্ৰক্ৰিয়াই অস্থায়ীৰূপত স্তব্ধ বা বন্ধ হৈ পৰে। যদিহে সঠিক সময়ত ৰোগ নিৰূপণ আৰু উপযুক্ত চিকিৎসা হয় এই অৱস্থাৰ পৰাও বৃক্কৰ পুনৰুত্থান সম্ভৱ। ‘এডেমা’ সৃষ্টি হোৱাৰ আন এবিধ বৃক্কৰ ৰোগ হৈছে- ‘ক্ৰ’নিক কিডনী ডিজিজ২(CKD)। এই অৱস্থাত এজন ৰোগীৰ বৃক্ক বিনষ্ট হোৱাৰ লগতে বৃক্কৰ কাৰ্য-প্ৰক্ৰিয়াৰ গতি তিনিমাহ বা ততোধিক সময়ৰ বাবে স্তিমিত হৈ পৰিব পাৰে। সাধাৰণতে মধুমেহ বা উচ্চ-ৰক্তচাপ আদি ৰোগত দীৰ্ঘকাল আক্ৰান্ত হৈ থকাৰ ফলতেই এইবিধ ৰোগ হোৱা দেখা যায়। এডেমা এই ৰোগৰ বহু পলমকৈ দেখা দিয়া লক্ষণহে। যদিওবা এইবিধ ৰোগ অগ্ৰাসীবিধৰ বা বাঢ়ি গৈ থকাবিধৰ তথাপিও কিছুমান চিকিৎসা পদ্ধতিৰ মাজেৰে এই অগ্ৰাসনৰ গতি স্তিমিত কৰিব পাৰি।
এতিয়া আহিছো, এডেমাৰ চিকিৎসাৰ দিশলৈ। এডেমাৰ চিকিৎসা যিমান পাৰি সিমান সোনকালে আৰম্ভ কৰিব লাগে যাতে তৰল পদাৰ্থ হাওফাওত জমা নহয় আৰু তাৰফলত সংক্ৰমণ নহয়। ইয়াৰ বাবে মূলতঃ দেহত জমা হোৱা তৰল কমাব লাগিব। প্ৰস্ৰাৱ স্বাভাৱিকভাৱে হ’বৰ বাবে চিকিৎসকে যথোপযুক্ত দৰৱ দিব পাৰে অথবা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আন চিকিৎসা-ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োগো কৰিব পাৰে। এই জটিলতাসমূহৰ সন্মুখীন নহ’বৰ বাবে যদিহে আপোনাৰ ভৰি ফুলিছে তেন্তে যিমান সোনকালে পাৰি চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ লওক।
লেখক- এমবিবিএছ, এমডি(মেডিচিন), ডিএম(নেফ্ৰ’লজী), বৃক্কৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু বৃক্ক সংৰোপন চিকিৎসক, গুৱাহাটী মেট্ৰ’ হাস্পতাল, ফোন- ৯৫৫৭৮৭১৪৬৪, ০৩৬১-২৯৬২৩৩৫
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ
