আমেৰিকাৰ মধ্যকালীন নিৰ্বাচনত ড’নাল্ড ট্ৰাম্পৰ ৰিপাব্লিকান পাৰ্টিয়ে বিপৰ্যয়ৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত এতিয়া দেশখনৰ সংসদৰ দুয়োটা সদনত ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজনৈতিক মহলত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে—এতিয়া ডেম’ক্ৰেটসকলে অভিযোগনামা (Impeachment) প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পক পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰিব পাৰিবনে?
আমেৰিকাৰ সংসদৰ নিম্ন সদন হাউছ অব ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভছৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামা দাখিল কৰাৰ ক্ষমতা আছে। কিন্তু কেৱল অভিযোগনামা দাখিল কৰিলেই ৰাষ্ট্ৰপতিগৰাকী পদৰ পৰা অপসাৰিত নহয়। তেওঁক কাৰ্যভাৰৰ পৰা আঁতৰাবলৈ উচ্চ সদন অৰ্থাৎ ছিনেটৰ দুই তৃতীয়াংশ সদস্যৰ সমৰ্থন প্ৰয়োজন হয়। ১০০ জনীয়া ছিনেটত ইয়াৰ বাবে কমেও ৬৭ জন সদস্যৰ ভোটৰ প্ৰয়োজন।
বৰ্তমান ডেম’ক্ৰেটসকলৰ হাতত এই সংখ্যক ভোট নাই। অৱশ্যে আমেৰিকাত ভাৰতৰ দৰে কঠোৰ দলীয় হুইপ বা দলত্যাগ বিৰোধী আইন প্ৰযোজ্য নহয়। সেয়েহে ৰিপাব্লিকান পাৰ্টিৰ সদস্যসকলেও নিজৰ দলৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিৰুদ্ধে ভোটদান কৰিব পাৰে। গতিকে, অভিযোগনামা প্ৰক্ৰিয়া কি? ইয়াৰ জৰিয়তে ৰাষ্ট্ৰপতিক কেনেকৈ অপসাৰণ কৰা হয়? আমেৰিকাৰ ইতিহাসত এতিয়ালৈকে কিমানজন ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামা দাখিল কৰা হৈছে? এই সকলোবোৰ বিষয়ৰ বিশদ বিৱৰণ এনেধৰণৰ-
আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু সংসদৰ নিৰ্বাচন কেনেকৈ হয়?
ভাৰত আৰু আমেৰিকাৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ মাজত যথেষ্ট পাৰ্থক্য আছে। ভাৰতত জনসাধাৰণে সাংসদ নিৰ্বাচন কৰে। তাৰ পিছত লোকসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰা দলে নিজৰ নেতা নিৰ্বাচন কৰে আৰু তেওঁ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু আমেৰিকাত ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু সংসদৰ সদস্যসকল পৃথক পৃথক নিৰ্বাচনী প্ৰক্ৰিয়াৰে নিৰ্বাচিত হয়। ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কাৰ্যকাল চাৰি বছৰ। আনহাতে, সংসদৰ দুটা সদন আছে।
– হাউছ অব ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভছ: নিম্ন সদনৰ সদস্যসকল দুবছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়। ইয়াত মুঠ ৪৩৫ জন সদস্য থাকে।
– ছিনেট: উচ্চ সদনৰ সদস্যসকল ছয় বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়। ইয়াত মুঠ ১০০ জন সদস্য থাকে।
আমেৰিকাত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দলৰ সংসদৰ দুয়োটা সদনত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকাটো বাধ্যতামূলক নহয়। ৰাষ্ট্ৰপতি এটা দলৰ হ’ব পাৰে, কিন্তু সংসদৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আন এটা দলৰ হাতত থাকিব পাৰে। ট্ৰাম্পৰ ক্ষেত্ৰতো বৰ্তমান এনে পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছে। ৰিপাব্লিকান পাৰ্টিয়ে পূৰ্বে সংসদৰ দুয়োটা সদনত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিছিল। কিন্তু মধ্যকালীন নিৰ্বাচনৰ পিছত ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টিয়ে দুয়োটা সদনত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিছে। এতিয়া প্ৰশ্ন হৈছে, এই সংখ্যাগৰিষ্ঠতাক ব্যৱহাৰ কৰি ডেম’ক্ৰেটসকলে ট্ৰাম্পক ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰিব পাৰিবনে?
অভিযোগনামা (Impeachment) প্ৰক্ৰিয়া কি?
আমেৰিকাৰ সংবিধান অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে দেশদ্ৰোহ, উৎকোচ অথবা অন্যান্য গুৰুতৰ অপৰাধ আৰু ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰৰ দৰে অভিযোগৰ সন্মুখীন হ’লে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামা দাখিল কৰিব পাৰি। ইয়াত মন কৰিবলগীয়া যে অভিযোগনামাৰ বাবে প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে সাধাৰণ আইনী অপৰাধ সংঘটিত কৰাটো বাধ্যতামূলক নহয়। ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিজৰ ক্ষমতাৰ গুৰুতৰ অপব্যৱহাৰ কৰিছে নে নাই, জনসাধাৰণৰ বিশ্বাস ভংগ কৰিছে নে নাই, সেই বিষয়েও সংসদে বিবেচনা কৰিব পাৰে।
অভিযোগনামা প্ৰক্ৰিয়া মূলতঃ দুটা পৰ্যায়ত সম্পন্ন হয়।
1. প্ৰথম পৰ্যায়: হাউছ অব ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভছত অভিযোগ উত্থাপন
প্ৰথমে নিম্ন সদনে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগসমূহৰ তদন্ত কৰে। প্ৰয়োজন অনুসৰি সাক্ষীৰ বক্তব্য আৰু নথি-পত্ৰ পৰীক্ষা কৰা হয়। তাৰ পিছত অভিযোগনামাৰ প্ৰস্তাৱৰ ওপৰত ভোটদান অনুষ্ঠিত হয়। সদনত সাধাৰণ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰে অভিযোগনামাৰ প্ৰস্তাৱ গৃহীত হ’লে ৰাষ্ট্ৰপতিগৰাকীক ‘Impeached’ বুলি কোৱা হয়। ৪৩৫ জনীয়া সদনত সাধাৰণতে কমেও ২১৮ জন সদস্যৰ সমৰ্থন প্ৰয়োজন হয়।
2. দ্বিতীয় পৰ্যায়: ছিনেটত বিচাৰ
নিম্ন সদনত অভিযোগনামা গৃহীত হোৱাৰ পিছত বিষয়টো উচ্চ সদন অৰ্থাৎ ছিনেটলৈ যায়। ইয়াত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিৰুদ্ধে বিচাৰ অনুষ্ঠিত হয়। ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিচাৰৰ সময়ত আমেৰিকাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশে সভাপতিত্ব কৰে। ৰাষ্ট্ৰপতিক দোষী সাব্যস্ত কৰি পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰিবলৈ ছিনেটৰ দুই তৃতীয়াংশ সদস্যৰ সমৰ্থন অৰ্থাৎ ১০০ জনৰ ভিতৰত কমেও ৬৭ জনৰ ভোটৰ প্ৰয়োজন হয়। অৰ্থাৎ, হাউছ অব ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভছত অভিযোগনামা গৃহীত হ’লেও ছিনেটত ৬৭ জন সদস্যৰ সমৰ্থন নাপালে ৰাষ্ট্ৰপতিগৰাকী পদত থাকিব পাৰে।
আমেৰিকাৰ ইতিহাসত কিমানজন ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামা দাখিল কৰা হৈছে?
আমেৰিকাৰ ইতিহাসত এতিয়ালৈকে তিনিজন ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামা দাখিল কৰা হৈছে। তেওঁলোক হৈছে—
– এণ্ড্ৰু জনছন — ১৮৬৮ চনত।
– বিল ক্লিণ্টন — ১৯৯৮ চনত।
– ড’নাল্ড ট্ৰাম্প — ২০১৯ আৰু ২০২১ চনত দুবাৰকৈ।
এই তিনিওজন ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামা দাখিল কৰা হৈছিল যদিও কোনো এজনকো ছিনেটৰ দুই তৃতীয়াংশ সদস্যই দোষী সাব্যস্ত কৰা নাছিল। সেয়েহে তেওঁলোকক অভিযোগনামাৰ জৰিয়তে পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰিব পৰা নগ’ল। ২০২১ চনত ট্ৰাম্পৰ বিৰুদ্ধে দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে অভিযোগনামা দাখিল কৰা হৈছিল। সেই সময়ত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদত আছিল। কিন্তু ছিনেটত বিচাৰ আৰম্ভ হোৱাৰ সময়লৈকে তেওঁৰ কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল। আনহাতে, ১৯৭৪ চনত ৰিচাৰ্ড নিক্সন ৱাটাৰগেট কেলেংকাৰীৰ সৈতে জড়িত অভিযোগৰ সন্মুখীন হৈছিল। তেওঁৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামা দাখিলৰ প্ৰক্ৰিয়া আগবাঢ়িছিল। কিন্তু কংগ্ৰেছত চূড়ান্ত ভোটদান অনুষ্ঠিত হোৱাৰ আগতেই তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰে। সেয়েহে এতিয়ালৈকে আমেৰিকাৰ কোনো ৰাষ্ট্ৰপতিক অভিযোগনামাৰ জৰিয়তে আনুষ্ঠানিকভাৱে পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰা হোৱা নাই।
ভাৰতৰ তুলনাত আমেৰিকাৰ দলীয় ব্যৱস্থা কিমান পৃথক?
এই বিষয়টো বুজিবলৈ ভাৰত আৰু আমেৰিকাৰ সংসদীয় ব্যৱস্থাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য জানিব লাগিব। ভাৰতত দলীয় হুইপ আৰু দলত্যাগ বিৰোধী আইন যথেষ্ট কঠোৰ। কোনো সাংসদে নিৰ্দিষ্ট পৰিস্থিতিত দলৰ নিৰ্দেশ অমান্য কৰি ভোটদান কৰিলে তেওঁৰ সদস্যপদ বাতিল হোৱাৰ আশংকা থাকে। কিন্তু আমেৰিকাত ভাৰতৰ দৰে কঠোৰ দলত্যাগ বিৰোধী আইন নাই। দলসমূহে সাংসদসকলক দলীয় সিদ্ধান্তৰ পক্ষত ভোট দিবলৈ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে। কিন্তু কোনো সদস্যই নিজৰ দলৰ বিৰুদ্ধে ভোটদান কৰিলেই তেওঁ সংসদৰ সদস্যপদ হেৰুৱাব নালাগে। আমেৰিকাৰ সাংসদসকলে নিজৰ বিবেক আৰু ৰাজনৈতিক সিদ্ধান্ত অনুসৰি ভোটদান কৰিব পাৰে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে, ৰিপাব্লিকান পাৰ্টিৰ সাংসদসকলেও ট্ৰাম্পৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামাৰ প্ৰস্তাৱত সমৰ্থন আগবঢ়াব পাৰে। একেদৰে ছিনেটতো নিজৰ দলৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিৰুদ্ধে ভোট দিব পাৰে।
এই প্ৰতিবেদন যুগুতাইছে মানসজ্যোতিয়ে
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ
