সমুদ্ৰত জাহাজ, নাবিকৰ সুৰক্ষাৰ দায়িত্ব কাৰ? জাহাজত থকা পতাকাৰ অৰ্থ কি?

G-7 শীৰ্ষ সন্মিলনত প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে সমুদ্ৰত কৰ্মৰত নাবিক আৰু জাহাজ কৰ্মচাৰীৰ সুৰক্ষাৰ বিষয়টো গুৰুত্বসহকাৰে উত্থাপন কৰিছে। মোদীয়ে কোনো দেশৰ নাম পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ নকৰাকৈয়ে হৰমুজ প্ৰণালী আৰু ওমান উপকূলৰ সমীপত ভাৰতৰ বাণিজ্যিক জাহাজসমূহৰ ওপৰত কৰা আক্ৰমণৰ ঘটনাক গৰিহনা দি উত্থাপন কৰিছিল এই প্ৰশ্ন। উল্লেখ্য যে ৯ জুনত ওমান উপকূলত বাণিজ্যিক জাহাজ ‘চেটেবেলো’ৰ ওপৰত সংঘটিত আক্ৰমণত তিনিজন ভাৰতীয় নাবিকৰ মৃত্যু হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও আন দুখন ভাৰতীয় জাহাজো আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হৈছিল যদিও সেই ঘটনাত কোনো লোকৰ মৃত্যু হোৱা নাছিল। ভাৰতীয় পতাকাসংলগ্ন ১৩খন জাহাজ প্ৰায় ১০০ দিন ধৰি হৰমুজ প্ৰণালীত আবদ্ধ হৈ আছে, য’ত ৫৫০ৰো অধিক ভাৰতীয় নাবিক আছে। মধ্য-প্ৰাচ্যত আমেৰিকা-ইজৰাইল আৰু ইৰানৰ সংঘাতৰ সময়ছোৱাত প্ৰায় ১৮ হাজাৰ ভাৰতীয় নাবিকৰ সুৰক্ষা সংকটত পৰিছিল।

বিশ্বৰ সমুদ্ৰপথৰ যাতায়াতত ভাৰতৰ অৱদান গুৰুত্বপূৰ্ণ

সামুদ্ৰিক যাতায়াতত প্ৰয়োজনীয় মানৱ সম্পদ যোগানৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ দেশসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতো এখন। ভাৰতৰ নৌ-পৰিবহণ নিৰ্দেশালয়ৰ তথ্য অনুসৰি ভাৰতত ৭.৪ লাখতকৈ অধিক নাবিক পঞ্জীয়নভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰে ৩.২৩ লাখ সক্ৰিয়ভাৱে কৰ্মৰত। বিশ্বৰ মুঠ নাবিকৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশ ভাৰতীয় আৰু বিশ্বৰ বাণিজ্যিক জাহাজসমূহত কৰ্মৰত ভাৰতীয় নাবিকৰ সংখ্যা প্ৰায় ১৭ শতাংশ। এই পৰিপ্ৰেক্ষিতত সামুদ্ৰিক সুৰক্ষা আৰু নাবিকৰ কল্যাণ ভাৰতৰ বাবে এক অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।

জাহাজত থকা কোনো দেশৰ পতাকাৰ অৰ্থ কি?

বাণিজ্যিক জাহাজত থকা পতাকাই জাহাজখন কোন দেশত পঞ্জীয়নভুক্ত হৈছে সেই তথ্য প্ৰকাশ কৰে। কোনো এখন জাহাজত যি দেশৰ পতাকা থাকে জাহাজখনৰ কৰ্মচাৰী বা মালিক সেই দেশৰেই যে হ’ব লাগিব তাত কোনো বাধ্যবাধকতা নাথাকে। প্ৰত্যেকখন বাণিজ্যিক জাহাজে কোনো এখন দেশৰ অধীনত পঞ্জীয়নভুক্ত হ’ব লাগিব, যাতে জাহাজখন আইনীভাৱে কোনো এখন দেশৰ সৈতে সংযুক্ত থাকে। জাহাজখন যিখন দেশত পঞ্জীয়ন কৰা হয় সেইখন দেশৰেই আইন জাহাজখনে মানিব লাগে আৰু কৰ্মচাৰীয়েও সেইখন দেশৰ আইনী সুৰক্ষা লাভ কৰে।

সমুদ্ৰত চলা জাহাজ এখনৰ সুৰক্ষাৰ দায়িত্ব কাৰ?

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সামুদ্ৰিক আইন অনুসৰি, যি দেশত এখন জাহাজ পঞ্জীয়নভুক্ত হৈ থাকে, সেই দেশকেই ‘ফ্লেগ ষ্টেট’ বুলি কোৱা হয় আৰু জাহাজখনৰ সুৰক্ষাৰ মূল দায়িত্বও সেই দেশৰ ওপৰত ন্যস্ত থাকে। কাৰণ অধিকাংশ সময়তে জাহাজসমূহ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলসীমাত চলাচল কৰে, যিবোৰ কোনো এখন দেশৰ একক নিয়ন্ত্ৰণত নাথাকে। সেয়েহে জাহাজসমূহক কোনো এখন দেশৰ আইনী সুৰক্ষাৰ আওতালৈ আনিবলৈ ফ্লেগ ষ্টেট ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন হয়।

‘ফ্লেগ ষ্টেট’ৰ আন দায়িত্বসমূহ

ফ্লেগ ষ্টেটে জাহাজৰ প্ৰশাসনিক, কাৰিকৰী আৰু সুৰক্ষা-সংক্ৰান্ত বিষয়সমূহ তদাৰক কৰাৰ দায়িত্ব বহন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে—জাহাজৰ সুৰক্ষা মান নিশ্চিত কৰা, প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা পালন কৰা, কৰ্মচাৰীৰ বাসস্থান আৰু কৰ্ম পৰিবেশ উন্নত ৰখা, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সামুদ্ৰিক নিয়মসমূহৰ অনুসৰণ নিশ্চিত কৰা ইত্যাদি। ভাৰতত এই দায়িত্ব নৌ-পৰিবহণ মহানিৰ্দেশালয়ে পালন কৰে।

‘ফ্লেগ অব কনভেনিয়েন্স’ আৰু ‘প’ৰ্ট ষ্টেট কণ্ট্ৰ’ল’ কি?

বিশ্বৰ বহু জাহাজ এনে দেশত পঞ্জীয়নভুক্ত হয় য’ত কৰ মাচুল কম, সহজ নিয়ম আৰু অধিক সুবিধা লাভ কৰা যায়। এই ব্যৱস্থাক ‘Flag of Convenience’ বুলি কোৱা হয়। বিশ্বৰ শীৰ্ষৰ তেনে ফ্লেগ ষ্টেটসমূহৰ ভিতৰত পানামা, লাইবেৰিয়া, মাৰ্শ্বাল দ্বীপপুঞ্জ, হংকং, ছিংগাপুৰ, চীন, মাল্টা আৰু বাহামাছ উল্লেখযোগ্য। আনহাতে জাহাজসমূহে বিশ্বৰ বিভিন্ন বন্দৰত যাতায়াত কৰাৰ বাবে সময়ে সময়ে সুৰক্ষা, ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু কৰ্মচাৰীৰ সুবিধাসমূহ পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। বন্দৰত সম্পন্ন কৰা এই পৰিদৰ্শন ব্যৱস্থাক ‘Port State Control’ বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে নিম্নমানৰ জাহাজ চিনাক্ত কৰি সুৰক্ষাৰ মান উন্নত কৰা আৰু সমুদ্ৰ পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰা।

নাবিকৰ সুৰক্ষাৰ বাবে থকা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনসমূহ

নাবিক আৰু সামুদ্ৰিক কৰ্মচাৰীৰ সুৰক্ষাৰ বাবে কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চুক্তি বলবৎ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য—
১. Marine Labour Convention (MLC), 2006
ইয়াক নাবিকসকলৰ ‘অধিকাৰ চনদ’ বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে কৰ্মচাৰীয়ে ন্যূনতম কৰ্ম পৰিবেশ, বেতন, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু সামাজিক সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ লাভ কৰে।
২. SOLAS Convention, 1974
‘Safety of Life at Sea’ বা সমুদ্ৰত জীৱনৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে গৃহীত এই চুক্তিয়ে বাণিজ্যিক জাহাজ আৰু কৰ্মচাৰীৰ সুৰক্ষাৰ মান নিৰ্ধাৰণ কৰে। ভাৰতো এই চুক্তিৰ স্বাক্ষৰকাৰী দেশ।
৩. UNCLOS (United Nations Convention on the Law of the Sea)
এই চুক্তিয়ে বিশ্বৰ সমুদ্ৰ আৰু মহাসাগৰসমূহৰ ব্যৱহাৰ, অধিকাৰ আৰু দায়িত্ব সম্পৰ্কীয় নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলসীমাত সকলো দেশৰ সমানভাৱে নৌ-চলাচল আৰু মৎস্য চিকাৰৰ অধিকাৰ থাকে।

এই প্ৰতিবেদন যুগুতাইছে মানসজ্যোতিয়ে

এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ