নতুন দিল্লীৰ যন্তৰ মন্তৰত শেহতীয়াকৈ হোৱা প্ৰতিবাদত চৰ্চালৈ আহিছে জাপানী মাংগা আৰু এনিমে ধাৰাবাহিক ‘ৱান পিচ’ৰ এটা বিশেষ প্ৰতীক। মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত জ্ঞানেশ কুমাৰৰ পদত্যাগৰ দাবীত হোৱা প্ৰতিবাদৰ সময়ত সৰ্বভাৰতীয় ছাত্ৰ সন্থা (AISA)ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সভানেত্ৰী নেহা বৰাই পিন্ধা ৰঙা টি-চাৰ্টত দেখা গৈছিল এই প্ৰতীকটো। টি-চাৰ্টটোত আছিল ‘ৱান পিচ’ৰ ষ্ট্ৰ’ হেট পাইৰেটছৰ পতাকাৰ দৰে এটা চিহ্ন।
প্ৰথম দৃষ্টিত এয়া কেৱল এখন কাৰ্টুন ধাৰাবাহিকৰ প্ৰতীক যেন লাগিব পাৰে। কিন্তু শেহতীয়া সময়ছোৱাত এছিয়াৰ কেইবাখনো দেশত যুৱপ্ৰজন্মৰ প্ৰতিবাদৰ মাজত এই পতাকাই বিশেষ স্থান লাভ কৰিছে। ই কেৱল মনোৰঞ্জনৰ অংশ হৈ থকা নাই, বৰঞ্চ স্বাধীনতা, অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ আৰু ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰৰ বিৰুদ্ধে যুৱপ্ৰজন্মৰ ক্ষোভ প্ৰকাশৰ এক মাধ্যম হিচাপেও ব্যৱহাৰ হৈছে। কিন্তু ‘ৱান পিচ’ৰ এই পতাকাৰ প্ৰকৃত অৰ্থ কি? ভাৰতৰ লগতে আন দেশৰ প্ৰতিবাদত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কিয় বৃদ্ধি পাইছে?
এই প্ৰতিবাদৰ মাজতে ৰঙা টি-চাৰ্ট পিন্ধি থকা নেহা বৰাৰ এখন ছবি সংবাদ মাধ্যম আৰু সামাজিক মাধ্যমত চৰ্চালৈ আহে। টি-চাৰ্টটোত থকা ‘ৱান পিচ’ৰ জলদস্যুৰ পতাকাসদৃশ প্ৰতীকটোৱে বিশেষভাৱে সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। কাৰণ, এই একেটা প্ৰতীক ইতিমধ্যে ইণ্ডোনেছিয়া, ফিলিপাইনছ আৰু নেপালৰ দৰে দেশত যুৱপ্ৰজন্মৰ প্ৰতিবাদৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছে।
‘ৱান পিচ’ কি?
‘ৱান পিচ’ হৈছে জাপানৰ বিখ্যাত মাংগা ধাৰাবাহিক। জাপানী লেখক আৰু চিত্ৰশিল্পী আইচিৰো ওডাই সৃষ্টি কৰা এই ধাৰাবাহিকখনৰ প্ৰথম সংখ্যা ১৯৯৭ চনত প্ৰকাশ পাইছিল। ইয়াৰ কাহিনীৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ মাংকি ডি লুফী। তেওঁ নিজৰ সংগীসকলৰ সৈতে ‘ৱান পিচ’ নামৰ কিংবদন্তিসদৃশ গুপ্তধনৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰে। লুফী আৰু তেওঁৰ দলটোক ‘ষ্ট্ৰ’ হেট পাইৰেটছ’ বুলি কোৱা হয়। এই দলটোৰ পতাকাত থাকে টুপী পিন্ধা এটা লাওখোলা আৰু তাৰ পিছফালে থকা দুটা হাড়ৰ চিহ্ন। জলদস্যুৰ পতাকাত ব্যৱহাৰ কৰা এনে প্ৰতীকক সাধাৰণতে ‘জলি ৰজাৰ’ বুলি কোৱা হয়। ধাৰাবাহিকখনত এই পতাকাই লুফী আৰু তেওঁৰ দলটোৰ পৰিচয় বহন কৰে। কিন্তু কাহিনীটোৰ গুৰুত্ব কেৱল গুপ্তধন বিচৰাতে সীমাবদ্ধ নহয়। ইয়াত স্বাধীনতা, বন্ধুত্ব, আনুগত্য, নিজৰ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ সংকল্প আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিয়াৰ দৰে বিষয়ো গুৰুত্বসহকাৰে দেখুওৱা হৈছে।
কাহিনীৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত লুফী আৰু তেওঁৰ সংগীসকলে অত্যাচাৰী শাসক, দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত বিষয়া আৰু সাধাৰণ মানুহৰ স্বাধীনতা কাঢ়ি লোৱা শক্তিৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়ে। লুফীৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হৈছে নিজৰ ইচ্ছামতে জীৱন যাপন কৰাৰ স্বাধীনতা। সেইবাবেই বহু অনুৰাগীয়ে এই পতাকাক স্বাধীনতা আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদৰ প্ৰতীক হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছে। অৱশ্যে, প্ৰতিবাদত এই পতাকা ব্যৱহাৰ কৰিলেই প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ ৰাজনৈতিক মতাদৰ্শ একে বুলি ধৰি ল’ব নোৱাৰি। প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ অভিজ্ঞতা আৰু বিশ্বাস অনুসৰি ইয়াৰ পৰা ভিন্ন অৰ্থ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
ভাৰতত ‘ৱান পিচ’ৰ পতাকা কিয় চৰ্চালৈ আহিছে?
নেহা বৰাৰ টি-চাৰ্টৰ জৰিয়তে এই প্ৰতীকটো ভাৰতৰ প্ৰতিবাদী ৰাজনীতিৰ আলোচনালৈ পুনৰ আহিছে। ইয়াৰ আগতেও দেশৰ বিভিন্ন প্ৰতিবাদৰ সময়ত ‘ৱান পিচ’ৰ পতাকাসদৃশ প্ৰতীক দেখা পোৱা গৈছিল বুলি সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছে। এই ঘটনাই এটা নতুন প্ৰৱণতাৰ কথাও স্পষ্ট কৰিছে। আগতে প্ৰতিবাদত সাধাৰণতে ৰাজনৈতিক দলৰ পতাকা, বিভিন্ন শ্লোগান, সংবিধানৰ প্ৰতিলিপি আদি দেখা গৈছিল। এতিয়া তাৰ লগতে জনপ্ৰিয় চিনেমা, কাৰ্টুন, মাংগা আৰু এনিমেৰ প্ৰতীকো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে যুৱপ্ৰজন্মই। ইয়াৰ এটা ডাঙৰ কাৰণ হৈছে এই প্ৰতীকসমূহ সহজে চিনাক্ত কৰিব পৰা যায়। ‘ৱান পিচ’ৰ অনুৰাগীসকলে পতাকাখন দেখাৰ লগে লগে ইয়াৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা আৰু বিদ্ৰোহৰ ধাৰণাবোৰ মনলৈ আনিব পাৰে।
সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে এনে ছবি আৰু ভিডিঅ’ অতি কম সময়তে বহু লোকৰ মাজলৈ বিয়পি পৰে। ফলত এটা প্ৰতীক স্থানীয় প্ৰতিবাদৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আলোচনাৰ বিষয় হৈ পৰিব পাৰে। জেন-জেড বা নৱপ্ৰজন্মৰ এটা বৃহৎ অংশই সামাজিক মাধ্যম, মিম, চুটি ভিডিঅ’ আৰু পপ সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকৰ বাবে জনপ্ৰিয় চৰিত্ৰ বা কাল্পনিক কাহিনীৰ প্ৰতীক কেৱল মনোৰঞ্জনৰ সামগ্ৰী নহয়। কেতিয়াবা এইবোৰে সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক বাৰ্তাও বহন কৰে।
‘ৱান পিচ’ৰ কাহিনীত ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ, অত্যাচাৰ আৰু স্বাধীনতাৰ প্ৰশ্নবোৰ বিভিন্ন ৰূপত উত্থাপন কৰা হৈছে। সেয়েহে কাহিনীটোৰ সৈতে পৰিচিত বহু যুৱকে ইয়াৰ পতাকাক অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিয়াৰ এক প্ৰতীক হিচাপে চাব পাৰে। ইয়াৰ আন এটা সুবিধা হৈছে ভাষাৰ বাধা কম হোৱা। বিভিন্ন দেশৰ মানুহে বেলেগ বেলেগ ভাষা ক’লেও একেটা প্ৰতীক চিনাক্ত কৰিব পাৰে। ফলত একে ধৰণৰ ক্ষোভ বা অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিবলৈ এই প্ৰতীকে এক উমৈহতীয়া মাধ্যমৰ কাম কৰিব পাৰে।
প্ৰতিবাদত পপ সংস্কৃতিৰ প্ৰতীক কিয় জনপ্ৰিয় হৈছে?
বৰ্তমানৰ ডিজিটেল যুগত মনোৰঞ্জন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজৰ দূৰত্ব ক্ৰমাৎ কমিছে। যুৱপ্ৰজন্মই কেৱল ৰাজনৈতিক ভাষণ বা পৰম্পৰাগত শ্লোগানৰ জৰিয়তে নিজৰ মত প্ৰকাশ নকৰে; তেওঁলোকে চিনেমা, এনিমে, মিম আৰু জনপ্ৰিয় চৰিত্ৰৰ সহায়তো নিজৰ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰে। ইয়াৰ কেইবাটাও কাৰণ আছে।
প্ৰথমতে, জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিৰ প্ৰতীক সহজে মনত থাকে। দীঘলীয়া ৰাজনৈতিক বক্তব্যৰ সলনি এখন পতাকা বা এটা চিনেৰে মানুহে নিজৰ মনোভাৱ প্ৰকাশ কৰিব পাৰে। দ্বিতীয়তে, সামাজিক মাধ্যমত এনে প্ৰতীকৰ প্ৰচাৰ সহজ। প্ৰতিবাদৰ এখন ছবি বা এটা চুটি ভিডিঅ’ মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ ওচৰ পাব পাৰে। ফলত প্ৰতিবাদৰ বাৰ্তা অধিক লোকৰ মাজলৈ বিয়পি পৰে। তৃতীয়তে, এনে প্ৰতীকে বিভিন্ন পটভূমিৰ মানুহক একত্ৰিত কৰিব পাৰে। তেওঁলোকৰ ভাষা, দেশ বা ৰাজনৈতিক পৰিচয় বেলেগ হ’লেও স্বাধীনতা, ন্যায় আৰু দুৰ্নীতিৰ বিৰুদ্ধে ক্ষোভৰ দৰে বিষয়ত তেওঁলোকৰ মাজত উমৈহতীয়া অনুভূতি থাকিব পাৰে।
‘ৱান পিচ’ৰ পতাকা কেৱল কাৰ্টুনৰ প্ৰতীক হৈ থকা নাই
‘ৱান পিচ’ৰ পতাকা এতিয়া বহু ঠাইত কেৱল এখন জনপ্ৰিয় এনিমে ধাৰাবাহিকৰ চিন হিচাপে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই। একাংশ যুৱকৰ বাবে ই স্বাধীনতা, আত্মপ্ৰকাশ আৰু ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদৰ প্ৰতীক হৈ পৰিছে। এই ধাৰাবাহিকখনৰ বিশ্বজুৰি বিশাল অনুৰাগী সমাজ থকাটোও ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তাৰ এটা কাৰণ। মাংগাৰ উপৰি এনিমে, এনিমেটেড ছবি আৰু নেটফ্লিক্সৰ লাইভ-এক্সন ধাৰাবাহিকৰ জৰিয়তে ‘ৱান পিচ’ৰ কাহিনী বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ দৰ্শকৰ মাজলৈ গৈছে। অৱশ্যে, এই পতাকাৰ ব্যৱহাৰক লৈ এটা কথা মনত ৰখা উচিত—ইয়াৰ অৰ্থ সকলো ঠাইতে একে নহয়। কোনোবাই ইয়াক নিজৰ প্ৰিয় ধাৰাবাহিকৰ প্ৰতি ভালপোৱাৰ চিন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, আন কোনোবাই প্ৰতিবাদ বা স্বাধীনতাৰ বাৰ্তা প্ৰকাশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
এই প্ৰতিবেদন যুগুতাইছে মানসজ্যোতিয়ে
এনেধৰণৰ অন্যান্য বা-বাতৰিৰ বাবে লাইক কৰক অসম লাইভ ২৪ ৰ ফেচবুক পেজ
